4 điều tài xế cần biết về khoảng cách an toàn trên cao tốc

Việc CSGT bắt đầu xử lý các trường hợp không giữ khoảng cách an toàn trên tuyến cao tốc Bắc - Nam đoạn Pháp Vân - Nghi Sơn từ ngày 27/8 đang khiến nhiều tài xế quan tâm, đặc biệt là câu hỏi phải giữ cách xe phía trước bao nhiêu mét mới đúng quy định, nếu đang chạy mà bị xe khác chen vào khoảng trống thì có bị phạt hay không và liệu hành vi này có thể bị ghi nhận để xử phạt nguội.

Tuy nhiên, theo hướng dẫn của Cục CSGT, điều quan trọng không nằm ở việc tài xế phải liên tục nhìn đồng hồ hoặc ước lượng chính xác từng mét khoảng cách, mà là duy trì đủ khoảng trống để có thời gian phản ứng và phanh khi xe phía trước xảy ra tình huống bất ngờ.

Quy định về khoảng cách an toàn giữa các phương tiện không phải nội dung mới được đưa vào luật giao thông. Việt Nam đã có các quy định liên quan từ nhiều năm trước, trong đó văn bản hiện hành gần nhất là Thông tư 38/2024 của Bộ GTVT, nay thuộc Bộ Xây dựng. Trước đó, vấn đề này cũng từng được quy định tại các Thông tư 31/2019, 91/2015 và 13/2009. Song song với quy định về khoảng cách là các chế tài xử phạt, được quy định qua nhiều nghị định khác nhau, gần nhất là Nghị định 238/2026, trước đó là Nghị định 168/2024, 100/2019 và các văn bản liên quan.

Điểm mới đáng chú ý không nằm ở quy định mà ở khả năng phát hiện và xử lý vi phạm. Trước đây, việc chứng minh một chiếc xe không giữ khoảng cách an toàn trong điều kiện giao thông thực tế tương đối khó, đặc biệt khi không xảy ra va chạm. Hiện nay, hệ thống camera giám sát trên các tuyến cao tốc ngày càng được mở rộng, cùng với camera hành trình của phương tiện và hình ảnh do lực lượng chức năng ghi nhận trong quá trình tuần tra, khiến những hành vi chạy quá sát xe phía trước dễ bị phát hiện hơn. Nói cách khác, khoảng cách an toàn vốn đã là yêu cầu bắt buộc từ lâu, nhưng hiện nay khả năng giám sát và xử lý vi phạm đã rõ ràng hơn trước.

Khoảng cách an toàn không đơn thuần là một con số được đặt ra để xử phạt mà liên quan trực tiếp đến thời gian phản ứng và quãng đường phanh của phương tiện. Khi xe phía trước bất ngờ phanh gấp, tài xế phía sau không thể dừng xe ngay lập tức mà phải trải qua một khoảng thời gian để nhận biết nguy hiểm, đưa chân từ bàn đạp ga sang phanh và tạo đủ lực phanh để giảm tốc. Trong thời gian đó, chiếc xe vẫn tiếp tục di chuyển về phía trước.

Đây là lý do khoảng cách an toàn phải tăng theo tốc độ. Khi tốc độ tăng, quãng đường xe đi được trong thời gian tài xế phản ứng cũng tăng lên, trong khi quãng đường phanh về mặt lý thuyết còn tăng nhanh hơn theo bình phương vận tốc nếu các điều kiện khác không đổi. Chẳng hạn, khi tăng tốc độ từ 60 lên 120 km/h, quãng đường phanh lý thuyết có thể tăng khoảng 4 lần. Vì vậy, khoảng cách vài chục mét có thể trông khá lớn khi chạy trong phố nhưng lại trở thành khoảng trống cực kỳ ngắn khi xe đang chạy ở tốc độ cao trên cao tốc.

Không chỉ tốc độ, khoảng cách cần thiết còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như tải trọng xe, loại phương tiện, tình trạng lốp, hệ thống phanh, mặt đường, thời tiết và khả năng phản ứng của người lái. Một chiếc xe tải nặng hoặc xe khách chở đầy hành khách sẽ cần quãng đường để giảm tốc và dừng lại khác với một chiếc ô tô con đang chạy không tải. Khi trời mưa, mặt đường trơn hoặc lốp đã mòn, khả năng giảm tốc cũng bị ảnh hưởng. Vì vậy, các con số trong quy định nên được hiểu là mức tối thiểu cần tuân thủ, còn trong điều kiện thực tế, tài xế hoàn toàn có thể và nên chủ động tạo khoảng cách lớn hơn khi tốc độ cao hoặc điều kiện đường sá không thuận lợi.

Một trong những điều khiến nhiều tài xế lo lắng là phải giữ chính xác 55 m, 70 m hay 100 m giữa hai xe và chỉ cần ngắn hơn con số đó là bị xử phạt. Trên thực tế, Cục CSGT cho biết việc xử lý được thực hiện tại những đoạn cao tốc đã được tổ chức giao thông rõ ràng, có vạch kẻ hoặc dấu hiệu xác định khoảng cách an toàn giữa xe trước và xe sau, đồng thời có hệ thống camera ghi nhận hình ảnh, video vi phạm.

Trong ngày đầu ra quân trên tuyến Pháp Vân - Nghi Sơn, những trường hợp bị chú ý chủ yếu là các phương tiện cố tình chạy bám sát xe phía trước để tìm cách vượt, với khoảng cách chỉ khoảng 10-20 m. Ở tốc độ cao, đây là khoảng cách rất nguy hiểm bởi nếu xe phía trước phanh gấp, tài xế phía sau gần như không còn nhiều thời gian để xử lý. Đặc biệt, trên cao tốc, việc chuyển hướng tránh chướng ngại vật cũng không đơn giản vì các làn bên cạnh có thể đang có phương tiện chạy với tốc độ lớn.

Do đó, mục tiêu của việc kiểm soát khoảng cách không phải buộc tài xế phải chăm chăm nhìn vào một con số cố định trong suốt hành trình. Điều quan trọng hơn là hình thành thói quen không chạy dí sát đuôi xe phía trước, không liên tục áp sát để gây áp lực khi muốn vượt và luôn chừa đủ khoảng trống để xử lý nếu phương tiện phía trước giảm tốc đột ngột.

Với tài xế, cách đơn giản nhất để duy trì khoảng cách an toàn trên cao tốc không phải là liên tục nhìn các cột mốc rồi ước lượng 55 hay 70 m mà có thể sử dụng phương pháp đếm thời gian. Một trong những cách phổ biến là quy tắc 3 giây.

Tài xế chỉ cần chọn một điểm cố định phía trước, chẳng hạn cột tiêu, biển báo hoặc một vị trí dễ nhận biết bên đường. Khi xe phía trước vừa đi qua điểm đó, bắt đầu đếm "1-1000, 2-2000, 3-3000". Nếu đến thời điểm đếm đủ 3 giây mà xe của mình mới tới hoặc chưa tới điểm mốc, khoảng cách tương đối an toàn hơn. Nếu xe đã vượt qua điểm mốc trước khi đếm hết 3 giây, tài xế nên giảm tốc hoặc chủ động tạo thêm khoảng trống.

Ưu điểm của cách này là khoảng cách tự động thay đổi theo tốc độ. Khi xe chạy nhanh hơn, trong 3 giây xe sẽ đi được quãng đường dài hơn, từ đó khoảng cách với xe phía trước cũng tăng lên. Ngược lại, khi tốc độ giảm, khoảng cách tính theo mét cũng giảm theo nhưng thời gian phản ứng vẫn được duy trì. Trong điều kiện mưa, sương mù, đường trơn hoặc tầm nhìn hạn chế, tài xế nên tăng lên 4 giây hoặc hơn thay vì cố giữ đúng mức tối thiểu.

Một cách khác là tận dụng hệ thống cột mốc và vạch kẻ trên cao tốc. Trên nhiều đoạn tuyến có các mốc 0, 50, 100, 150, 200 và 250 m để hỗ trợ tài xế ước lượng khoảng cách. Người lái không nhất thiết phải xác định tuyệt đối khoảng cách giữa hai xe mà chỉ cần duy trì khoảng trống tương đối ổn định và tránh để xe phía trước nằm quá gần đầu xe mình.

Đây cũng là tình huống khá phổ biến trên cao tốc. Tài xế đang chủ động giữ khoảng cách an toàn nhưng một phương tiện ở làn bên cạnh chuyển vào khoảng trống phía trước. Khi đó, khoảng cách giữa hai xe đột ngột bị thu hẹp và người lái có thể lo mình bị xử phạt.

Trong tình huống này, điều cần làm không phải là lập tức tăng tốc để bám lại xe phía trước hoặc cố giữ nguyên tốc độ bằng mọi giá. Tài xế nên chủ động giảm tốc để tạo lại khoảng cách an toàn với chiếc xe vừa nhập làn. Việc duy trì khoảng cách là một quá trình liên tục theo diễn biến giao thông chứ không phải một con số cố định được đo tại một thời điểm.

Tương tự, nếu xe phía trước giảm tốc, tài xế phía sau cũng cần giảm tốc tương ứng thay vì tiếp tục giữ tốc độ rồi đến gần sát đuôi xe. Trên cao tốc, một khoảng cách an toàn thực sự phải đủ để người lái có thời gian nhận biết, phản ứng và thực hiện thao tác phanh hoặc chuyển làn khi cần thiết.

Với những xe được trang bị Adaptive Cruise Control, tài xế còn có thêm một công cụ hỗ trợ khá hiệu quả. Khác với hệ thống kiểm soát hành trình thông thường chỉ duy trì tốc độ được cài đặt, Adaptive Cruise Control có thể theo dõi phương tiện phía trước và tự động giảm tốc khi xe đó chạy chậm lại, sau đó tăng tốc trở lại khi khoảng trống được mở ra.

Tùy từng mẫu xe, người lái có thể lựa chọn một trong nhiều mức khoảng cách thông qua nút điều khiển trên vô-lăng. Tuy nhiên, đây chỉ là hệ thống hỗ trợ chứ không thay thế hoàn toàn người lái. Camera, radar và thuật toán của xe vẫn có những giới hạn nhất định, đặc biệt trong điều kiện mưa lớn, sương mù, phương tiện cắt ngang hoặc tình huống giao thông phức tạp. Tài xế vẫn phải quan sát phía trước và sẵn sàng can thiệp khi hệ thống không xử lý kịp.

Nhìn chung, điều quan trọng nhất khi chạy cao tốc không phải là cố ghi nhớ một con số rồi liên tục đo từng mét, mà là hiểu bản chất của khoảng cách an toàn: xe càng chạy nhanh thì càng cần nhiều thời gian và không gian để xử lý tình huống. Giữ khoảng cách, quan sát xa phía trước và chủ động giảm tốc khi giao thông thay đổi không chỉ giúp tài xế tránh nguy cơ bị xử phạt mà quan trọng hơn là tạo thêm vài giây quý giá để tránh một vụ tai nạn có thể xảy ra ở tốc độ rất cao.