Thay vì đồng bộ đèn giao thông để ôtô chạy nhanh có thể bắt trúng hàng loạt đèn xanh, một số thành phố tại Mỹ đang thử cách ngược lại: phương tiện chạy đúng tốc độ được hưởng “làn sóng xanh”, còn những xe vượt giới hạn sẽ liên tục gặp đèn đỏ.
Thông thường, khi nói đến việc điều khiển đèn giao thông theo tốc độ xe, người ta sẽ nghĩ ngay đến “làn sóng xanh” (green wave). Hệ thống này đồng bộ nhiều cụm đèn trên cùng một tuyến đường, tính toán thời gian chuyển tín hiệu để nếu phương tiện duy trì một tốc độ nhất định, thường là tốc độ giới hạn, có thể đi qua nhiều giao lộ liên tiếp mà không phải dừng.
Cách làm này giúp dòng xe di chuyển thuận lợi hơn, nhưng cũng có một mặt trái: nếu tài xế chạy nhanh hơn mức được tính toán, họ có thể dễ dàng bắt kịp các chu kỳ đèn xanh và vô tình được “khuyến khích” duy trì tốc độ cao.
Một số thành phố Mỹ đang thử nghiệm phương án mang tên “rest in red”, có thể hiểu nôm na là “đứng chờ đèn đỏ”. Ý tưởng của hệ thống khá đơn giản: thay vì ưu tiên đèn xanh cho những phương tiện chạy nhanh, tín hiệu giao thông được thiết lập theo hướng khiến tài xế phải duy trì tốc độ phù hợp nếu không muốn liên tục dừng xe.
Trên những tuyến đường được áp dụng, đèn đỏ có thể được duy trì như trạng thái mặc định khi không có xe. Khi phương tiện tiến đến, hệ thống mới kích hoạt chu kỳ tín hiệu. Nếu xe chạy đúng tốc độ quy định, thời điểm đèn chuyển xanh sẽ được tính toán để phương tiện có thể đi qua giao lộ mà không phải dừng. Ngược lại, nếu tài xế chạy nhanh hơn mức cho phép, xe có khả năng đến nút giao khi đèn vẫn còn đỏ.
Cụm đèn giao thông tại Mỹ. Ảnh: Gary Hershorn
Như vậy, thay vì dùng đèn xanh để tạo điều kiện cho xe chạy nhanh, hệ thống biến chính đèn giao thông thành công cụ điều chỉnh tốc độ. Tài xế tuân thủ giới hạn tốc độ được “thưởng” bằng việc ít phải dừng, trong khi người chạy quá nhanh sẽ phải giảm tốc hoặc chờ đèn đỏ.
Jennifer Turner, Giám đốc phát triển đô thị của thành phố Albuquerque, bang New Mexico, cho biết người lái xe sẽ nhanh chóng nhận ra quy luật khi đi qua tuyến đường được thử nghiệm. Nếu chạy vượt tốc độ, họ sẽ phải đối mặt với nhiều lần dừng hơn.
“Nếu đến Albuquerque và chạy trên tuyến đường này, bạn sẽ nhanh chóng nhận ra rằng nếu chạy quá tốc độ, bạn sẽ phải dừng lại”, bà Turner nói.
Một trong những lo ngại được đặt ra là việc bố trí đèn theo cách này có thể khiến một bộ phận tài xế cố vượt đèn đỏ thay vì giảm tốc. Tuy nhiên, những kết quả ban đầu từ các chương trình thử nghiệm lại cho thấy phương án này có thể mang đến tác động tích cực đối với an toàn giao thông.
Tại Portland, bang Oregon, chương trình “rest in red” giúp tốc độ trung bình của phương tiện giảm từ 39 mph, tương đương khoảng 63 km/h, xuống còn 30 mph, tương đương khoảng 48 km/h. Mức mới này tương ứng với giới hạn tốc độ trên tuyến đường được thử nghiệm.
Một chương trình thí điểm khác tại North Carolina cũng ghi nhận kết quả đáng chú ý khi tổng số vụ va chạm giảm 43% sau khi hệ thống được vận hành liên tục cả ngày lẫn đêm.
Phương án này đặc biệt phù hợp với những tuyến đường được xây dựng hoặc thiết kế để phục vụ lưu lượng phương tiện lớn vào ban ngày nhưng trở nên khá vắng vào ban đêm. Khi đường thông thoáng, tài xế thường có xu hướng tăng tốc do ít gặp phương tiện cản trở. Việc duy trì đèn đỏ mặc định có thể khiến họ phải giảm tốc nếu muốn tiếp tục di chuyển mà không phải dừng nhiều lần.
Không chỉ Albuquerque hay Portland, các thử nghiệm tương tự từng được tiến hành tại Long Beach, California và Boulder, Colorado. Tại California, một số thử nghiệm còn kết hợp biển cảnh báo để thông báo cho tài xế biết hệ thống đang được vận hành theo cơ chế đặc biệt, từ đó hiểu rằng việc chạy nhanh không giúp họ vượt qua nhiều giao lộ hơn.
Một chương trình thử nghiệm kiểu này được triển khai từ năm 2012, nhưng các kết quả chi tiết dường như chưa được công bố rộng rãi trên Internet. Đến năm 2017, Los Angeles vẫn được ghi nhận là một trong những thành phố áp dụng chiến thuật “rest in red”.
Về bản chất, “rest in red” không nhằm làm giao thông chậm lại một cách máy móc mà tìm cách tạo ra một động lực ngược: muốn đi liên tục thì phải chạy đúng tốc độ. Thay vì cố vượt qua các xe khác bằng cách đạp ga mạnh hơn, tài xế sẽ có lợi hơn nếu duy trì tốc độ phù hợp với chu kỳ đèn.
Nếu được triển khai hợp lý, cách điều khiển này có thể biến hệ thống đèn giao thông thành một công cụ kiểm soát tốc độ tự nhiên. Người chạy đúng luật được đi qua thuận lợi, trong khi người chạy quá nhanh không những không tiết kiệm thời gian mà còn có nguy cơ phải dừng ở nhiều giao lộ hơn.