Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa đưa ra tuyên bố sẵn sàng hoan nghênh các hãng xe Trung Quốc đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất ô tô trực tiếp trên đất Mỹ, với điều kiện tiên quyết là phải tạo công ăn việc làm cho lực lượng lao động nội địa. Tuy nhiên, định hướng này ngay lập tức vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ liên minh các nhà sản xuất ô tô hàng đầu nước Mỹ gồm General Motors, Ford và Stellantis, làm dấy lên những tranh luận gay gắt về ranh giới bảo hộ sản xuất trong nước.
Đề xuất đảo chiều của Tổng thống Donald Trump và phản ứng từ nhóm Detroit
Trong phát biểu mới đây, ông Donald Trump khẳng định không phản đối việc các doanh nghiệp Trung Quốc hiện diện tại thị trường nội địa, đồng thời so sánh viễn cảnh này với làn sóng các thương hiệu xe Nhật Bản từng mở xưởng sản xuất tại Mỹ trong quá khứ. Tiêu chuẩn duy nhất được người đứng đầu Nhà Trắng nhấn mạnh là các dự án đầu tư này phải sử dụng nhân công bản địa để thúc đẩy việc làm trong nước.
Trước quan điểm trên, Hội đồng Chính sách Ô tô Mỹ (AAPC), tổ chức đại diện quyền lợi chung cho nhóm "Big Three" của Detroit tại Washington, đã lên tiếng cảnh báo sự xuất hiện của các nhà máy Trung Quốc sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến nền công nghiệp ô tô Mỹ. Chủ tịch AAPC Matt Blunt nhận định việc đặt xe Trung Quốc lên bàn cân so sánh với xe Nhật Bản trước đây là khập khiễng, bởi các nhà sản xuất Trung Quốc đang sở hữu nhiều lợi thế phi thị trường nhờ các khoản trợ cấp sâu rộng từ chính phủ và các chính sách điều hành tiền tệ. Đại diện AAPC nhấn mạnh, nếu không triệt tiêu các yếu tố cạnh tranh bất bình đẳng này, việc cho phép xây dựng nhà máy và bán xe tại Mỹ sẽ đẩy doanh nghiệp, người lao động và chuỗi cung ứng địa phương vào thế bất lợi nặng nề.
Mâu thuẫn chính sách nội bộ và sức ép mở rộng thị phần toàn cầu
Quan điểm cởi mở của ông Donald Trump cũng bộc lộ sự thiếu đồng nhất với các đánh giá từ giới chức cấp cao trong chính quyền. Điển hình, Bộ trưởng Giao thông vận tải Mỹ Sean Duffy thời gian qua liên tục chỉ trích hãng xe Ford vì ký thỏa thuận hợp tác chuyển giao với hai doanh nghiệp Trung Quốc là CATL và Geely, cáo buộc hãng xe Mỹ gắn chặt tương lai công nghệ với các thực thể nước ngoài. Việc người đứng đầu chính phủ đồng thời ủng hộ chính các tập đoàn này tự thiết lập căn cứ sản xuất độc lập trên đất Mỹ đã tạo ra tình thế khó xử cho các nhà sản xuất xe nội địa.
Trên bình diện quốc tế, sức ép từ ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc đang hiện diện rõ nét ngay tại các thị trường láng giềng của Mỹ. Tại Mexico, các thương hiệu ô tô từ quốc gia châu Á này đã nhanh chóng chiếm lĩnh khoảng 20% thị phần xe mới. Tại Canada, chính quyền cũng đang xây dựng lộ trình giảm thuế nhập khẩu đối với một số lượng phương tiện có xuất xứ Trung Quốc. Theo dự báo từ hãng tư vấn AlixPartners, các hãng ô tô Trung Quốc có thể kiểm soát tới 30% thị phần toàn cầu vào năm 2030.
Mức độ cạnh tranh về chất lượng sản phẩm cũng được chính các nhà lãnh đạo ngành xe Mỹ ghi nhận. Giám đốc điều hành của Ford, ông Jim Farley, từng trực tiếp lái thử chiếc xe điện Xiaomi SU7 trong nhiều tháng để nghiên cứu đối thủ, đồng thời công khai đánh giá cao chất lượng hoàn thiện cơ khí cũng như trải nghiệm kỹ thuật số trên dòng xe này.
Bài toán về sân chơi bình đẳng và hệ lụy cho ngành sản xuất nội địa
Về mặt lý thuyết kinh tế, đề xuất kêu gọi đầu tư của ông Donald Trump có thể giúp bổ sung lượng lớn việc làm trong ngành sản xuất công nghiệp tại các bang của Mỹ. Dù vậy, các nhà phân tích nhận định việc chuyển hoạt động lắp ráp xe về đất Mỹ không thể xóa bỏ lợi thế tài chính khổng lồ, chuỗi cung ứng linh kiện giá rẻ và sự hỗ trợ chiến lược dài hạn từ chính phủ Trung Quốc dành cho các tập đoàn này.
Bản chất của cuộc tranh luận hiện nay không chỉ dừng lại ở xuất xứ địa lý của sản phẩm thông qua khẩu hiệu sản xuất tại Mỹ, mà nằm ở việc thiết lập một sân chơi cạnh tranh bình đẳng về chi phí vốn và chính sách hỗ trợ. Khi đối mặt với áp lực giá bán cạnh tranh cực lớn từng giúp ô tô Trung Quốc nhanh chóng chiếm lĩnh thị phần ở nhiều quốc gia khác, mối lo ngại của các tập đoàn sản xuất ô tô Mỹ về nguy cơ bị xói mòn thị phần ngay trên sân nhà hoàn toàn có cơ sở thực tế.