Mua xe điện từ hãng đã phá sản, chủ xe có thể đối mặt những rủi ro nào?

Dữ liệu tổng hợp từ Sina ghi nhận tính đến tháng 5/2026, thị trường ô tô Trung Quốc đã có tổng cộng 23 doanh nghiệp xe năng lượng mới (NEV) rơi vào tình trạng phá sản, thanh lý tài sản hoặc dừng hoàn toàn hoạt động sản xuất kinh doanh. Sự sụp đổ của hàng loạt thương hiệu như WM Motor, HiPhi, Neta, Aiways, Hycan hay Jiyue đã đẩy hơn 850.000 phương tiện đang lưu hành vào tình cảnh bị ví như xe mồ côi, khi người tiêu dùng mất đi hệ thống hỗ trợ kỹ thuật và chính sách hậu mãi chính hãng.

Nguy cơ tê liệt phần mềm và cắt đứt kết nối mạng điều khiển

Khác biệt căn bản với các dòng xe sử dụng động cơ đốt trong truyền thống, ô tô điện hiện đại vận hành phụ thuộc chặt chẽ vào cụm pin, phần mềm chẩn đoán chuyên dụng và hệ thống máy chủ đám mây của nhà sản xuất. Khi doanh nghiệp chủ quản ngừng hoạt động hoặc đóng cửa hệ thống kỹ thuật, khách hàng lập tức gặp khó khăn trong việc sửa chữa khối pin cùng hệ thống điện áp cao, đồng thời đối mặt với tình trạng thiếu hụt linh kiện thay thế chính hãng.

Nghiêm trọng hơn, nhiều tính năng thông minh cốt lõi của xe điện kết nối mạng cũng bị vô hiệu hóa hoàn toàn. Người dùng bị mất quyền truy cập vào các tiện ích điều khiển qua ứng dụng di động như mở khóa xe từ xa, kết nối chìa khóa Bluetooth hay kích hoạt hệ thống điều hòa trước khi lên xe. Điển hình, ngay sau khi thương hiệu Neta bước vào quy trình thủ tục phá sản, hơn 400.000 chủ phương tiện đã nhận được thông báo chấm dứt toàn bộ các dịch vụ kết nối mạng kỹ thuật số.

Tác động lan rộng đến bảo hiểm và sự sụt giảm giá trị xe cũ

Hệ lụy từ làn sóng đóng cửa nhà máy nhanh chóng lan rộng sang lĩnh vực tài chính và thị trường giao dịch xe đã qua sử dụng. Nhiều doanh nghiệp bảo hiểm tại Trung Quốc đã bắt đầu siết chặt các điều kiện thẩm định hoặc từ chối cấp đơn bảo hiểm vật chất đối với các dòng xe thuộc những thương hiệu đã rút lui khỏi thị trường.

Trên thị trường thứ cấp, giá trị thanh khoản của nhóm phương tiện này ghi nhận đà lao dốc kỷ lục. Mẫu xe điện hạng sang HiPhi X từng có giá niêm yết xuất xưởng lên tới 680.000 nhân dân tệ (tương đương hơn 101.000 USD) hiện chỉ còn giao dịch quanh mức 150.000 đến 200.000 nhân dân tệ (khoảng 22.000 đến 30.000 USD) sau hai năm sử dụng. Tỷ lệ giữ giá trung bình của xe điện sau 3 năm lăn bánh tại Trung Quốc đã giảm xuống còn khoảng 45%, sụt giảm đáng kể so với mức 55% được ghi nhận vào năm 2023.

Nghĩa vụ pháp lý hậu mãi và rào cản từ thủ tục thanh lý nợ

Khung quy định hiện hành của Trung Quốc yêu cầu các hãng sản xuất phải bảo đảm nguồn cung phụ tùng thay thế và dịch vụ hậu mãi tối thiểu trong vòng 10 năm đối với những mẫu xe đã ngừng thương mại hóa. Dù vậy, khi pháp nhân sản xuất tuyên bố phá sản, yêu cầu duy trì dịch vụ của khách hàng chỉ được xếp vào nhóm chủ nợ thông thường theo luật định, đứng sau hàng loạt nghĩa vụ ưu tiên như thuế nhà nước hay lương nhân viên. Điển hình như trường hợp của hãng xe WM Motor ghi nhận tổng nợ phải trả lên tới khoảng 25 tỷ nhân dân tệ (hơn 3,7 tỷ USD), trong khi tổng giá trị tài sản thực tế còn lại chỉ đạt khoảng 9,6 tỷ nhân dân tệ (1,4 tỷ USD).

Để tháo gỡ bế tắc cho người tiêu dùng, cơ quan quản lý và hệ thống tư pháp Trung Quốc đang thí điểm một số cơ chế can thiệp mới. Trong quá trình tái cơ cấu WM Motor, tòa án thụ lý đã đưa ra yêu cầu duy trì hoạt động bảo dưỡng và dịch vụ kết nối tối thiểu cho người dùng, đồng thời chấp thuận đưa khoản kinh phí 34,24 triệu nhân dân tệ (khoảng 5,1 triệu USD) do bên thứ ba ứng trước để duy trì máy chủ vào danh mục nợ ưu tiên thanh toán. Bên cạnh đó, chính quyền cũng đẩy mạnh các chính sách truy xuất vòng đời pin, tiêu chuẩn hóa sửa chữa cấp tế bào và mô-đun pin, đồng thời mở rộng quyền tiếp cận hệ thống chẩn đoán kỹ thuật cho các xưởng dịch vụ độc lập bên ngoài.

Bài học về trách nhiệm duy trì dịch vụ sau bán hàng

Diễn biến khủng hoảng hậu mãi của hơn 850.000 xe điện tại Trung Quốc cho thấy doanh số hay số lượng bàn giao ban đầu không thể tiếp tục là thước đo duy nhất để đánh giá sức khỏe của một thương hiệu ô tô. Do vòng đời sử dụng thực tế của một chiếc ô tô kéo dài nhiều năm sau khi rời đại lý, năng lực tài chính bền vững và cam kết duy trì mạng lưới hậu mãi lâu dài cần được coi là trách nhiệm bắt buộc của các nhà sản xuất ngay từ giai đoạn đầu đưa sản phẩm ra thị trường.