Nhà Trắng cân nhắc mở rộng bán dầu diesel nhuộm miễn thuế nhằm hạ giá nhiên liệu, song giới phân tích nhận định tác động thị trường thực tế rất hạn chế.
Chính quyền Mỹ đang xem xét phương án nới lỏng các quy định thương mại để mở rộng việc cung cấp dầu diesel nhuộm, dòng nhiên liệu vốn được miễn thuế đường bộ dành riêng cho sản xuất nông nghiệp và máy móc công trình. Động thái này xuất hiện trong bối cảnh giá nhiên liệu tại Mỹ tăng vọt lên mức kỷ lục do căng thẳng nguồn cung từ xung đột Mỹ - Iran, các đợt tập kích cơ sở lọc dầu tại Nga và lượng tồn kho toàn cầu suy giảm. Mặc dù được kỳ vọng sẽ giảm áp lực chi phí cho người tiêu dùng trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, giới phân tích cảnh báo giải pháp này khó tạo ra đột phá do không giải quyết được bài toán thiếu hụt nguồn cung vật chất.
Áp lực kỷ lục 6,53 USD mỗi gallon và giải pháp mở rộng nhiên liệu ngoại lộ
Số liệu thống kê từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho thấy giá dầu diesel bán lẻ tuần trước đã chạm đỉnh lịch sử 6,53 USD/gallon. Tình trạng đứt gãy một phần chuỗi cung ứng dầu thô tại khu vực Trung Đông kết hợp cùng sự cố vận hành tại các nhà máy lọc dầu lớn đã đẩy mặt bằng chi phí logistics lên mức báo động. Trước sức ép hạ nhiệt lạm phát năng lượng, Nhà Trắng đồng thời cân nhắc khả năng áp đặt lệnh cấm xuất khẩu diesel thương mại và kêu gọi Liên minh châu Âu (EU) phối hợp xuất cấp các kho dự trữ khẩn cấp.
Việc tính đến phương án dùng diesel nhuộm được xem là một bước đi can thiệp trực tiếp vào yếu tố thuế. Về mặt hóa học và phẩm cấp vận hành, diesel nhuộm đỏ hoàn toàn tương đồng với dầu diesel thương mại thông thường. Sắc tố màu đỏ chỉ đóng vai trò phân biệt nhằm phục vụ công tác thanh tra thuế, chỉ rõ đây là dòng sản phẩm dùng cho các loại máy móc công trình ngoại lộ (off-road) và phương tiện nông nghiệp không lưu thông trên hệ thống đường sá công cộng. Theo quy định hiện hành, hành vi tự ý sử dụng loại dầu này cho phương tiện giao thông đường bộ bị khép vào tội trốn thuế và phải chịu các mức phạt hành chính rất nặng. Trước tình hình giá dầu leo thang, một số bang như Texas đã bắt đầu có động thái nới lỏng các hạn chế kiểm soát đối với loại nhiên liệu này.
Cơ cấu tỷ lệ thuế và quy mô tiêu thụ dầu diesel tại Mỹ
Đối với mỗi gallon dầu diesel thương mại dùng cho giao thông đường bộ, người tiêu dùng Mỹ hiện phải gánh đồng thời hai tầng thuế tiêu thụ đặc biệt. Ở cấp độ liên bang, sắc thuế áp dụng cố định là 24,3 cent/gallon cộng thêm 0,1 cent chi phí quản lý quỹ bồn chứa ngầm, chiếm tỷ trọng khoảng 4% trong mức giá 6 USD. Ở cấp độ chính quyền tiểu bang, mức thuế bình quân thu thêm khoảng 35,5 cent/gallon, tương đương xấp xỉ 5% giá bán lẻ tại các trạm nhiên liệu. Như vậy, việc chuyển sang dùng diesel nhuộm chỉ mang lại lợi ích duy nhất là cắt giảm được khoảng 9% tổng chi phí liên quan đến các loại thuế đường bộ.
Về quy mô thị trường, chuyên gia Jim Mitchell từ công ty tư vấn Wood Mackenzie ước tính lượng tiêu thụ diesel ngoại lộ hiện chiếm khoảng 30% tổng lượng sản phẩm chưng cát tại Mỹ, tương ứng với mức 18,2 tỷ gallon mỗi năm. Trong khi đó, nhu cầu từ ngành vận tải đường bộ thương mại lên tới gần 123 triệu gallon mỗi ngày, tương đương khoảng 45 tỷ gallon hàng năm. Khối lượng phục vụ mạng lưới xe tải đường dài này chiếm tới 75% trong tổng quy mô gần 60 tỷ gallon sản phẩm chưng cất mà toàn nước Mỹ tiêu thụ mỗi năm.
Phản biện của giới chuyên gia về tính khả thi của chính sách
Nhiều nhà phân tích năng lượng độc lập nhận định việc mở rộng quyền tiếp cận diesel nhuộm sẽ mang lại rất ít tác động thực tế lên toàn bộ nền kinh tế. Ông Tom Kloza, Cố vấn trưởng về năng lượng tại Gulf Oil, nhấn mạnh việc loại bỏ thuế tiêu thụ đặc biệt qua dầu nhuộm đỏ không thể làm thay đổi tổng sản lượng diesel thành phẩm được cung cấp ra thị trường nội địa. Tương tự, Giáo sư Gregg Ibendahl từ Đại học Bang Kansas phân tích rằng những chính sách hành pháp mà chính quyền tự triển khai mà không qua Quốc hội phê chuẩn sẽ không đủ năng lực kéo giảm giá bán lẻ tại các trụ bơm công cộng, dù đây vẫn là lựa chọn an toàn và ít gây xáo trộn hơn so với một lệnh cấm xuất khẩu năng lượng toàn diện.
Đồng quan điểm, chuyên gia Preben Sørli từ tổ chức nghiên cứu Rystad Energy chỉ ra rằng các nhà máy lọc dầu vẫn chào bán sản phẩm theo cơ chế giá bán buôn của thị trường thế giới. Do đó, việc can thiệp bằng cách nới lỏng phân phối dầu nhuộm đỏ thực chất chỉ làm thất thu ngân sách thuế của chính quyền liên bang và tiểu bang, thay vì sửa chữa được các vấn đề cốt lõi về mất cân đối cung cầu trên thị trường vật chất.