Xe mới mua về không nên lập tức chạy hết ga, kéo tải nặng hay duy trì tốc độ cao trong thời gian dài. Giai đoạn “rốt đa” giúp các chi tiết cơ khí làm việc ăn khớp, nhưng với xe điện, câu chuyện lại khác.
Chạy rốt đa (roda) là cách gọi quen thuộc của quá trình chạy rà (break-in) đối với xe mới, phổ biến nhất trên ô tô và xe máy sử dụng động cơ đốt trong. Về bản chất, đây là giai đoạn các bề mặt cơ khí bên trong động cơ hoàn thiện quá trình tiếp xúc với nhau sau khi xuất xưởng.
Theo các kỹ sư, dù được gia công với độ chính xác cao, piston, xéc-măng, thành xy-lanh, trục khuỷu, bạc và nhiều chi tiết khác vẫn có những sai lệch rất nhỏ trên bề mặt.
Khi động cơ vận hành, các bề mặt này tiếp xúc và điều chỉnh dần để đạt trạng thái làm việc tối ưu. Đặc biệt, xéc-măng cần áp sát thành xy-lanh để đảm bảo độ kín, duy trì áp suất buồng đốt và hạn chế khí cháy lọt xuống cácte.
Đó là lý do động cơ mới không nên bị ép làm việc ở tải hoặc vòng tua quá cao ngay từ đầu. Ngược lại, chạy không tải quá lâu cũng không phải cách rốt đa tốt, bởi động cơ cần được làm việc dưới tải phù hợp để các chi tiết thực sự “ăn khớp”.
Nhiều người cho rằng, khi mới mua xe phải chạy thật chậm hoặc chạy không tải trong khoảng 1000km đầu. Tuy nhiên, cách hiểu này không hoàn toàn chính xác.
Theo các chuyên gia về kỹ thuật, với cả ô tô và xe máy, nguyên tắc khi chạy rốt đa là tránh tăng tốc đột ngột, không kéo vòng tua quá cao trong thời gian dài, không chở hoặc kéo tải vượt mức và không duy trì một chế độ động cơ quá lâu.
Thay vào đó, nên vận hành với nhiều mức tốc độ và tải khác nhau trong giới hạn mà nhà sản xuất cho phép. Điều này giúp động cơ, hộp số và các chi tiết truyền động làm việc trong nhiều điều kiện thực tế.
Trong nhiều hãng xe đưa ra giới hạn rốt đa khác nhau. Có mẫu yêu cầu thực hiện trong vài trăm km đầu, có mẫu kéo dài khoảng 1.000-2.000 km. Vì vậy, người mua không nên áp dụng máy móc kinh nghiệm từ một chiếc xe khác.
Không chỉ động cơ, phanh và lốp cũng cần một khoảng thời gian để đạt trạng thái làm việc tối ưu. Má phanh và đĩa phanh mới cần thời gian để bề mặt tiếp xúc ổn định, trong khi lốp mới cũng cần được sử dụng một thời gian để đạt độ bám phù hợp.
Trong giai đoạn đầu, người sử dụng nên đặc biệt chú ý đến tiếng động bất thường, mức dầu động cơ, nhiệt độ vận hành, khả năng tăng tốc và hoạt động của phanh. Nếu xuất hiện rung giật, tiếng kim loại bất thường, khói hoặc cảnh báo trên bảng đồng hồ, cần đưa xe đi kiểm tra thay vì tiếp tục chạy để “rốt đa”.
Với xe máy, việc này càng đáng chú ý bởi động cơ có dung tích nhỏ, thường hoạt động ở vòng tua cao và người sử dụng có xu hướng tăng ga mạnh trong điều kiện giao thông đô thị.
Xe điện có cần chạy rốt đa?Đây là điểm khác biệt lớn giữa xe động cơ đốt trong và xe điện. Xe máy điện hay ô tô thuần điện không có các chi tiết cơ khí như piston, xéc-măng, thành xy-lanh hay hệ thống bơm nhiên liệu - khí... nên không cần chạy rốt đa động cơ theo nghĩa truyền thống.
Mô-tơ điện có cấu tạo đơn giản hơn đáng kể về số lượng chi tiết chuyển động và không có quá trình đốt nhiên liệu bên trong xi-lanh. Vì vậy, chủ xe không cần áp dụng những quy tắc như hạn chế vòng tua động cơ hay phải chạy vài trăm km để “ép xéc-măng”.
Dù không phải chạy rốt đa như xe sử dụng động cơ đốt trong, tuy nhiên, điều đó không có nghĩa xe điện mới mua về có thể sử dụng tùy ý.
Các bộ phận như lốp, phanh, ổ trục, hệ thống treo và bộ truyền động vẫn cần được đưa vào trạng thái vận hành thực tế. Người lái cũng cần thời gian làm quen với khả năng tăng tốc tức thời và chế độ phanh tái sinh của xe điện.
Đặc biệt, người sử dụng nên tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất về sạc pin, giới hạn công suất, vận hành trong điều kiện nhiệt độ cao hoặc thấp và bảo dưỡng.
Như vậy, xe xăng, dầu hay xe máy động cơ đốt trong cần rốt đa để các chi tiết cơ khí hoàn thiện quá trình làm việc; xe điện không cần rốt đa động cơ nhưng vẫn cần giai đoạn làm quen và kiểm tra vận hành.
Điều quan trọng nhất với người mua xe mới không phải cố nhớ một con số như 500 hay 1.000km, mà là đọc kỹ sách hướng dẫn của chính chiếc xe mình sử dụng. Mỗi động cơ, hộp số và hệ truyền động có thể có yêu cầu rốt đa khác nhau.
Theo Hoàng Hiệp (VietNamNet)