Giá xăng trong nước tăng hơn 1.000 đồng/lít từ 15h hôm nay trong khi dầu diesel hạ nhiệt, giữa bối cảnh Bộ Công Thương đề xuất cơ chế tự quyết giá bán.
Từ 15h chiều nay, Liên Bộ Công Thương - Tài chính đã chính thức điều chỉnh giá bán lẻ các mặt hàng xăng dầu trong nước theo chu kỳ điều hành định kỳ. Theo đó, giá xăng đồng loạt tăng mạnh từ 1.070 đến 1.140 đồng mỗi lít, trong khi mặt hàng dầu diesel đi ngược chiều giảm 590 đồng mỗi lít. Sự phân hóa này phản ánh trực tiếp diễn biến phức tạp của thị trường năng lượng quốc tế dưới tác động của tiến trình đàm phán Mỹ - Iran bị đình trệ và động thái xả kho dự trữ dầu diesel từ Liên minh châu Âu (EU).
Tác động từ thị trường thế giới và biến động giá bán lẻ chi tiết
Trong những ngày qua, giá nhiên liệu thành phẩm trên thị trường thế giới ghi nhận các xu hướng trái chiều tùy từng chủng loại. Cụ thể, mỗi thùng xăng RON 95 dùng để pha chế E10 RON 95 tăng 4,6% lên mức 154 USD, dầu mazut tăng 3,8% lên 720,2 USD mỗi tấn, trong khi dầu diesel hạ nhiệt 2,2% xuống còn 163,3 USD mỗi thùng.
Căn cứ vào biến động quốc tế, cơ quan điều hành công bố giá bán lẻ mới đối với các mặt hàng trong nước. Giá xăng E10 RON 95-III tăng 1.070 đồng, đạt mức 28.250 đồng mỗi lít. Xăng E5 RON 92 tăng thêm 1.140 đồng, lên mức 27.700 đồng mỗi lít. Ở chiều ngược lại, dầu diesel là mặt hàng duy nhất hạ giá khi giảm 590 đồng, về mức 29.120 đồng mỗi lít, dù vậy đây vẫn là loại nhiên liệu có giá bán cao nhất trong ba nhóm mặt hàng chính. Riêng dầu mazut ghi nhận mức tăng lên 21.120 đồng mỗi kg. Tại kỳ này, nhà điều hành thực hiện trích lập Quỹ bình ổn giá 200 đồng mỗi lít đối với dầu diesel và ngừng chi sử dụng quỹ đối với toàn bộ các mặt hàng.
Đề xuất trao quyền tự quyết giá bán lẻ cho doanh nghiệp
Cùng thời điểm điều chỉnh giá, Bộ Công Thương đang lấy ý kiến về dự thảo Nghị định mới thay thế các quy định hiện hành về kinh doanh xăng dầu, với trọng tâm là đề xuất để doanh nghiệp tự tính toán và quyết định giá bán lẻ thay vì áp dụng mức giá trần do Nhà nước công bố theo chu kỳ 7 ngày. Mục tiêu của cơ chế này là đưa thị trường vận hành linh hoạt theo quy luật cung cầu nhưng vẫn đặt dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước.
Theo khung pháp lý đề xuất, doanh nghiệp sẽ tự xác định giá bán dựa trên các yếu tố đầu vào thực tế gồm giá mua, chi phí kinh doanh, biên lợi nhuận định mức và nghĩa vụ thuế. Mỗi lần thay đổi giá bán, thương nhân có trách nhiệm kê khai và giải trình chi tiết về biến động của các cấu phần hình thành giá. Nhà nước sẽ không trực tiếp can thiệp ấn định mức giá cụ thể nhưng duy trì công cụ hậu kiểm và kích hoạt các biện pháp bình ổn khi thị trường xảy ra biến động bất thường.
Siết điều kiện đầu mối và lo ngại bất bình đẳng phân phối
Dự thảo mới đồng thời đặt mục tiêu cắt giảm các tầng nấc trung gian để nâng cao quyền tự chủ cho thương nhân phân phối và thúc đẩy tính cạnh tranh lành mạnh. Nhằm tái cơ cấu thị trường và bảo đảm an ninh năng lượng, Bộ Công Thương dự kiến nâng cao điều kiện về năng lực cung ứng của các doanh nghiệp đầu mối, trong đó bắt buộc phải đáp ứng tổng nguồn tối thiểu 300.000 m3 hoặc tấn mỗi năm.
Tuy nhiên, định hướng cải cách này đang dấy lên những luồng ý kiến lo ngại từ các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu về nguy cơ bị chèn ép thị phần hoặc cắt giảm chiết khấu nếu các thương nhân đầu mối vừa nắm nguồn cung vừa có toàn quyền tự quyết giá bán lẻ. Việc chuyển đổi mô hình định giá xăng dầu đòi hỏi các cơ chế giám sát minh bạch để vừa đảm bảo nguồn cung thông suốt, vừa bảo vệ tính cạnh tranh bình đẳng giữa các khâu phân phối trên toàn thị trường.