Tuy nhiên, việc di chuyển đường dài vẫn khiến một số người dùng băn khoăn, đặc biệt khi hành trình đi qua những khu vực có ít trạm sạc.
Trong bối cảnh đó, xe điện mở rộng phạm vi hoạt động (REEV) đang thu hút sự chú ý khi kết hợp hệ truyền động điện với động cơ đốt trong đóng vai trò phát điện. Việc VinFast đưa công nghệ này lên mẫu bán tải VF Wild đặt ra một câu hỏi đáng chú ý: REEV có phải giải pháp phù hợp với điều kiện sử dụng ô tô tại Việt Nam hiện nay?
REEV hoạt động như thế nào?
REEV là viết tắt của Range-Extended Electric Vehicle, có thể hiểu là xe điện được mở rộng phạm vi hoạt động. Điểm đặc trưng của hệ truyền động này nằm ở cách phân chia nhiệm vụ giữa mô-tơ điện và động cơ đốt trong.
Ở cấu hình REEV dạng nối tiếp, mô-tơ điện trực tiếp dẫn động bánh xe, trong khi động cơ xăng kết hợp với máy phát để tạo ra điện. Nguồn điện này cung cấp năng lượng cho hệ thống truyền động và hỗ trợ duy trì mức năng lượng của pin theo chiến lược điều khiển của từng mẫu xe.
Có thể hình dung REEV như một chiếc xe điện mang theo máy phát điện sử dụng nhiên liệu xăng. Người dùng vẫn có thể sạc pin từ nguồn điện bên ngoài, nhưng khi cần di chuyển xa, động cơ đốt trong sẽ tạo thêm điện để mở rộng phạm vi hoạt động.
Về mặt kỹ thuật, cấu hình này thuộc nhóm hybrid sạc ngoài kiểu nối tiếp. Bộ Năng lượng Mỹ phân biệt hệ truyền động hybrid song song, trong đó động cơ đốt trong có thể truyền lực cơ khí tới bánh xe, với hệ thống nối tiếp, nơi mô-tơ điện đảm nhiệm việc dẫn động còn động cơ đốt trong chủ yếu tạo điện.
Trên VinFast VF Wild, nhà sản xuất cho biết mô-tơ điện trực tiếp dẫn động bánh xe, còn động cơ xăng đảm nhiệm vai trò phát điện. Hãng công bố phạm vi di chuyển hỗn hợp của mẫu bán tải này vượt 1.100 km theo tiêu chuẩn NEDC.
Cách bố trí này giúp REEV duy trì những đặc trưng vận hành của xe điện, từ phản hồi chân ga nhanh đến khả năng truyền lực liền mạch. Tốc độ quay của động cơ xăng không cần đồng bộ trực tiếp với tốc độ bánh xe, bởi động cơ chủ yếu phục vụ quá trình tạo điện.
REEV khác PHEV ở điểm nào?
REEV và PHEV đều kết hợp pin, mô-tơ điện và động cơ đốt trong, nhưng cách tổ chức hệ truyền động có thể khác nhau.
PHEV, hay xe hybrid sạc ngoài là khái niệm bao gồm nhiều cấu hình. Ở một số hệ thống, động cơ đốt trong và mô-tơ điện đều có thể truyền lực tới bánh xe. Một số cấu hình khác sử dụng động cơ đốt trong để tạo điện, hoặc kết hợp cả hai phương thức tùy điều kiện vận hành.
Trong khi đó, REEV theo cấu hình nối tiếp ưu tiên mô-tơ điện làm nguồn dẫn động chính, còn động cơ xăng đảm nhiệm việc sản xuất điện để mở rộng phạm vi hoạt động.
Sự khác biệt đáng quan tâm không chỉ nằm ở việc chiếc xe có bao nhiêu loại động cơ, mà còn ở cách năng lượng được truyền tới bánh xe. Với REEV như VF Wild, mô-tơ điện là bộ phận trực tiếp tạo lực kéo. Tuy nhiên, không thể mặc định REEV luôn tiết kiệm hoặc hiệu quả hơn PHEV. Mỗi hệ truyền động có những ưu điểm và giới hạn riêng, phụ thuộc vào cách sử dụng, điều kiện vận hành cũng như khả năng tối ưu của nhà sản xuất.
Vì sao REEV có thể phù hợp với người dùng Việt Nam?
Một trong những rào cản khi chuyển từ xe xăng sang xe điện là sự phụ thuộc vào khả năng tiếp cận nguồn sạc. Hạ tầng sạc đã phát triển tại nhiều khu vực, nhưng điều kiện sử dụng không giống nhau giữa các đô thị lớn, vùng nông thôn, miền núi và những địa điểm du lịch xa trung tâm.
Với người thường xuyên di chuyển trong thành phố, việc sạc pin có thể được lên kế hoạch tương đối dễ dàng. Nhưng khi phát sinh hành trình dài, đi công tác liên tỉnh hoặc đến những nơi chưa có nhiều điểm sạc thuận tiện, khả năng chủ động về năng lượng trở thành yếu tố quan trọng.
REEV có thể giảm bớt áp lực này. Trong những chuyến đi ngắn, người dùng có thể tận dụng năng lượng từ pin đã được sạc ngoài. Khi cần di chuyển xa hơn, động cơ xăng có thể tạo điện để hỗ trợ hệ truyền động, giúp người lái bớt phụ thuộc vào việc tìm trạm sạc trên đường.
Lợi thế này đặc biệt đáng chú ý với một mẫu bán tải như VF Wild. Ngoài nhu cầu đi lại hằng ngày, bán tải còn có thể được sử dụng để chở hàng, đi công trường, di chuyển trên những cung đường dài hoặc phục vụ các chuyến dã ngoại. Những hành trình như vậy thường đặt ra yêu cầu cao hơn về khả năng chủ động nguồn năng lượng.
Dù vậy, con số phạm vi hoạt động hơn 1.100 km mà VinFast công bố được đo theo tiêu chuẩn NEDC, không đồng nghĩa xe sẽ đạt quãng đường tương tự trong mọi điều kiện thực tế. Tốc độ di chuyển, tải trọng, địa hình, nhiệt độ và cách lái đều có thể ảnh hưởng đến mức tiêu thụ năng lượng.
Do đó, lợi ích thực tế của REEV cần được đánh giá không chỉ qua tổng quãng đường công bố, mà còn qua khả năng vận hành khi pin đã giảm năng lượng và xe phải dựa nhiều hơn vào hệ thống phát điện.
Có thêm động cơ xăng chưa chắc đã tiết kiệm hơn
REEV có ưu điểm về cách tổ chức hệ truyền động, nhưng cũng đi kèm những giới hạn nhất định.
Do động cơ xăng chủ yếu tạo điện, năng lượng phải trải qua nhiều bước chuyển đổi trước khi trở thành lực kéo tại bánh xe. Cụ thể, nhiên liệu được chuyển thành cơ năng trong động cơ, máy phát biến cơ năng thành điện, sau đó hệ thống điện tử công suất cấp điện cho mô-tơ.
Mỗi công đoạn đều phát sinh tổn hao năng lượng. Vì vậy, hiệu quả của REEV phụ thuộc đáng kể vào khả năng phối hợp giữa động cơ, máy phát, pin và mô-tơ điện.
Khi pin còn nhiều năng lượng, xe có thể tận dụng nguồn điện tích trữ để đáp ứng nhu cầu vận hành. Nhưng khi pin giảm và động cơ xăng phải hoạt động thường xuyên hơn, mức tiêu thụ nhiên liệu trở thành thông số quan trọng.
Người dùng cũng cần quan tâm đến độ ồn khi động cơ phát điện hoạt động, khả năng duy trì công suất khi leo dốc dài và hiệu quả vận hành lúc xe chở tải nặng. Đây là những yếu tố khó có thể đánh giá đầy đủ chỉ từ thông số do nhà sản xuất công bố.
Do đó, với VF Wild, bên cạnh phạm vi di chuyển hỗn hợp hơn 1.100 km theo NEDC, mức tiêu thụ nhiên liệu trong các điều kiện sử dụng khác nhau sẽ là thông tin đáng chú ý khi đánh giá hiệu quả thực tế của công nghệ REEV.
Kinh nghiệm từ Trung Quốc cho thấy REEV có thị trường riêng
REEV không còn là công nghệ chỉ xuất hiện trên một số mẫu xe thử nghiệm. Tại Trung Quốc, nhiều hãng như Li Auto, Aito, Deepal và Leapmotor đã phát triển các dòng xe sử dụng hệ truyền động mở rộng phạm vi hoạt động.
Theo số liệu CarNewsChina tổng hợp, thị phần EREV tại Trung Quốc tăng từ khoảng 3,6% năm 2021 lên 9,1% năm 2024. Doanh số xe thuộc nhóm này trong năm 2024 cũng vượt một triệu chiếc.
Sự phát triển đó cho thấy một bộ phận khách hàng có nhu cầu rõ ràng: muốn trải nghiệm đặc tính của xe điện nhưng vẫn cần sự chủ động về năng lượng khi di chuyển đường dài.
Tuy nhiên, REEV cũng phải cạnh tranh với xe thuần điện khi công nghệ pin và tốc độ sạc ngày càng được cải thiện. Khi xe điện có thể đi xa hơn và thời gian sạc được rút ngắn, lợi thế của việc trang bị thêm động cơ xăng để phát điện có thể giảm dần.
Xe điện có cấu trúc đơn giản hơn do không cần động cơ đốt trong, bình nhiên liệu và hệ thống phát điện. Điều này cũng giúp loại bỏ một số hạng mục bảo dưỡng liên quan đến động cơ xăng.
Trong tương lai, nếu phạm vi hoạt động của xe điện tiếp tục tăng và mạng lưới sạc phủ rộng hơn, nhu cầu sử dụng REEV có thể thay đổi. Dù vậy, khi những điều kiện này chưa đáp ứng đồng đều tại mọi khu vực, công nghệ mở rộng phạm vi vẫn có cơ hội phục vụ nhóm khách hàng cần sự linh hoạt giữa sạc điện và tiếp nhiên liệu.
Không phải người dùng nào cũng cần REEV
Mức độ phù hợp của REEV phụ thuộc nhiều vào thói quen sử dụng xe.
Với người có chỗ đỗ xe thuận tiện để sạc tại nhà, phần lớn hành trình diễn ra trong thành phố và các tuyến đường thường xuyên di chuyển có hạ tầng sạc đáp ứng nhu cầu, xe thuần điện vẫn là lựa chọn đáng cân nhắc. Người dùng có thể tận dụng khả năng vận hành bằng điện mà không phải mang theo động cơ đốt trong và hệ thống nhiên liệu.
Ngược lại, những người thường xuyên đi đường dài nhưng ít có điều kiện sạc cần so sánh kỹ giữa REEV, PHEV và hybrid truyền thống. Trong một số trường hợp, xe hybrid hoặc xe xăng vẫn có thể phù hợp hơn, tùy vào quãng đường di chuyển và chi phí sử dụng.
REEV có thể hấp dẫn nhất với nhóm khách hàng muốn sử dụng xe điện trong sinh hoạt hằng ngày nhưng chưa muốn phụ thuộc hoàn toàn vào hạ tầng sạc khi đi xa.
Đây cũng là nhóm khách hàng mà công nghệ này có thể hướng tới tại Việt Nam, nơi một chiếc ô tô thường phải đáp ứng nhiều nhu cầu khác nhau, từ đi làm, đưa đón gia đình đến những chuyến đi liên tỉnh trong dịp nghỉ lễ.
REEV có phải lời giải phù hợp ở thời điểm hiện tại?
REEV không nhất thiết phải thay thế xe thuần điện hay PHEV để chứng minh giá trị. Điểm đáng chú ý của công nghệ này là khả năng kết hợp trải nghiệm lái điện với sự chủ động về năng lượng từ nhiên liệu xăng.
Với người dùng chưa có điều kiện sạc thuận tiện ở mọi nơi nhưng vẫn muốn chuyển sang phương tiện điện hóa, đây có thể là phương án phù hợp. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào mức tiêu thụ nhiên liệu, khả năng vận hành khi tải nặng và chi phí sử dụng trong thời gian dài.
Đối với VinFast VF Wild, cấu hình REEV mở ra một hướng tiếp cận khác trong phân khúc bán tải, nhưng để xác định công nghệ này có thực sự phù hợp với người dùng Việt Nam hay không, cần thêm những đánh giá thực tế về hiệu suất và khả năng đáp ứng nhu cầu sử dụng đa dạng.
Trong bối cảnh hạ tầng sạc và công nghệ pin vẫn tiếp tục phát triển, REEV có thể đóng vai trò cầu nối giúp một bộ phận khách hàng làm quen với xe điện. Giá trị của công nghệ này cuối cùng không nằm ở việc mới hay hiện đại hơn, mà ở khả năng giải quyết những vấn đề người dùng gặp phải trong quá trình sử dụng ô tô hằng ngày.
PV(Otoxemay)