Thiếu sáng khiến tài xế khó quan sát, tăng nguy cơ xử lý tình huống chậm
Là 1 tài xế xe dịch vụ, anh Lê Thanh Tú (48 tuổi, ngụ TPHCM) thường xuyên đưa đón khách từ TPHCM đi các địa điểm du lịch khu vực phía Nam như Cần Thơ, Cà Mau, Phan Thiết, Vĩnh Hy, Nha Trang….Tuy phải thường xuyên di chuyển vào đêm tối do có nhiều khách muốn tiết kiệm thời gian nhưng với anh Tú, việc lái xe trên 1 số tuyến cao tốc vào ban đêm nhưng thiếu ánh sáng là trải nghiệm không hề dễ chịu:
"Lái xe trên cao tốc vào những đoạn thiếu sáng thực sự rất khó khăn, nhất là khi gặp xe chạy chiều ngược lại bật đèn pha công suất lớn gây chói mắt. Lúc đó, việc giữ đúng làn đường trở nên cực kỳ phức tạp, đòi hỏi người lái phải vô cùng cẩn trọng. Mỗi khi gặp những đoạn thiếu sáng bất ngờ như vậy, tôi luôn chủ động giảm tốc độ về mức an toàn trong tầm kiểm soát của mình."
Về yếu tố khách quan, theo ông Lê Bá Tiến Cường - Đội trưởng đội vận hành tuyến cao tốc TPHCM – Long Thành - Dầu Giây (công ty VEC E), việc các phương tiện phải lưu thông trong điều kiện thiếu sáng trên đường cao tốc bắt nguồn từ yêu cầu về tiến độ giao hàng, tránh ùn tắc nội đô hoặc lịch trình cá nhân, nhiều phương tiện buộc phải lưu thông vào các khoảng thời gian như tối muộn, đêm hay rạng sáng. Về góc độ hạ tầng, ông Cường cho hay:
"Khác hoàn toàn với mạng lưới giao thông đô thị, đa số các tuyến cao tốc hiện nay không được lắp đặt hệ thống đèn chiếu sáng liên tục toàn tuyến tránh tạo ra hiện tượng lóa mắt hay hiệu ứng dải sáng ngắt quãng gây mệt mỏi thị giác cho tài xế khi di chuyển ở tốc độ cao. Do đó, chỉ tập trung ở các khu vực nút giao, cầu, trạm thu phí, điểm nhập/tách làn hay trạm dừng nghỉ, khiến các đoạn đường dài còn lại phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống phản quang và đèn của chính phương tiện.
Bên cạnh đó, việc di chuyển qua các công trình đặc thù như hầm xuyên núi đột ngột cắt đứt hoàn toàn ánh sáng tự nhiên tạo ra hiệu ứng "hố đen" tạm thời khiến mắt tài xế cần thời gian thích nghi, trong khi các yếu tố thời tiết cực đoan như sương mù dày đặc, mưa giông lớn cũng có thể làm sụt giảm nghiêm trọng ánh sáng mặt trời ngay giữa ban ngày."
Theo các chuyên gia, điều kiện thiếu sáng tác động rất rõ đến khả năng quan sát của người lái, bởi lái xe về bản chất là một hoạt động phụ thuộc rất lớn vào thị giác. Do vậy, khi trời tối hoặc ánh sáng không đủ, khả năng phát hiện và nhận diện các vật thể phía trước giảm xuống, đặc biệt là những chướng ngại vật có màu tối hoặc ít tương phản với mặt đường. Ông Lê Bá Tiến Cường chia sẻ thêm:
"Điều đáng lo trên cao tốc là nhìn thấy muộn đồng nghĩa với có ít thời gian xử lý hơn. Người lái phải trải qua cả quá trình nhìn thấy, nhận diện, phán đoán rồi mới đạp phanh hoặc đánh lái. Nếu chướng ngại vật chỉ được phát hiện ở khoảng cách ngắn, trong khi xe đang chạy với tốc độ cao, quãng đường còn lại để xử lý có thể không đủ. Một vấn đề khác là khả năng phán đoán khoảng cách và tốc độ cũng bị ảnh hưởng. Trong bóng tối, người lái có ít điểm tham chiếu hơn để xác định một vật thể đang cách mình bao xa hoặc đang tiến lại gần nhanh như thế nào. Ánh sáng từ xe đối diện còn có thể gây chói, làm giảm độ tương phản và khiến việc nhận biết vật thể trên đường khó khăn hơn."
Theo thống kê, một chiếc xe chạy 100 km/h trên cao tốc đi được gần 28 mét chỉ trong 1 giây. Nếu tài xế mất thêm vài giây để nhận ra một chướng ngại vật và phản ứng thì chiếc xe đã tiếp tục di chuyển thêm hàng chục mét trước khi quá trình phanh thực sự phát huy tác dụng. Do đó, tình trạng thiếu sáng trên cao tốc không chỉ đơn giản là “nhìn đường tối hơn” mà nghiêm trọng hơn là tài xế có thể nhìn thấy nguy hiểm muộn hơn, nhận diện chậm hơn, phán đoán khoảng cách kém chính xác hơn và có ít thời gian hơn để xử lý.
Chủ động giảm tốc độ, giữ khoảng cách và tuyệt đối không cố lái khi buồn ngủ
Liên quan đến vấn đề này, ông Lê Bá Tiến Cường - Đội trưởng đội vận hành tuyến cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây (công ty VEC E) có 1 số khuyến cáo dành cho tài xế như sau:
"Nhằm đảm bảo an toàn tối đa khi điều khiển phương tiện trên đường cao tốc trong điều kiện thiếu sáng, trước hết phải giảm tốc độ phù hợp với tầm nhìn thực tế, không chạy theo tốc độ tối đa chỉ vì đường vắng.
Cần kiểm tra đèn chiếu sáng, kính chắn gió, gương và hệ thống gạt nước trước khi khởi hành; vệ sinh kính sạch để hạn chế hiện tượng phản quang, lóa khi gặp đèn xe khác hoặc khi trời mưa.
Khi lưu thông ban đêm, cần sử dụng đèn đúng quy định và chuyển từ đèn pha sang đèn chiếu gần khi có nguy cơ gây chói cho phương tiện khác. Nếu bị đèn xe đối diện làm lóa, tài xế cần giảm tốc độ và tập trung giữ xe đúng làn thay vì cố chạy với tốc độ cao.
Cần giữ khoảng cách an toàn lớn hơn bình thường. Khi trời tối, tầm nhìn giảm hoặc đi qua hầm, người lái cần có thêm thời gian để phát hiện và xử lý tình huống; khi mặt đường ướt thì khoảng cách dừng xe còn tăng lên đáng kể.
Đặc biệt, tài xế cần tập trung quan sát biển báo, vạch kẻ đường, đèn tín hiệu và các phương tiện phía trước, không sử dụng điện thoại hoặc thực hiện các thao tác gây mất tập trung. Khi đi vào hầm, cần giảm tốc độ phù hợp, giữ khoảng cách và chú ý sự thay đổi về ánh sáng cũng như tầm nhìn.
Ngoài ra, các lái xe cũng đặc biệt lưu ý tình trạng sức khỏe của mình. Nếu chạy vào ban đêm hoặc rạng sáng mà xuất hiện các dấu hiệu như buồn ngủ, ngáp liên tục, nặng mí mắt, mất tập trung hoặc xe có dấu hiệu chệch làn thì phải chủ động tìm nơi dừng nghỉ an toàn, không cố tiếp tục hành trình.
Trong điều kiện thiếu sáng, hãy lái xe theo những gì mình nhìn thấy, không lái theo những gì mình nghĩ là đường đang trống."