Chính phủ đề xuất xử phạt không lập biên bản với các vi phạm hành chính phát hiện qua thiết bị nghiệp vụ để rút ngắn thủ tục và đẩy mạnh chuyển đổi số.
Tại dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi đang được Quốc hội thảo luận, Chính phủ vừa đề xuất áp dụng hình thức ra quyết định xử phạt không cần lập biên bản đối với các hành vi vi phạm được phát hiện thông qua phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ. Quy định hiện hành bắt buộc mọi trường hợp vi phạm ghi nhận qua camera hay máy móc chuyên dụng đều phải tiến hành lập biên bản vi phạm hành chính. Động thái đề xuất sửa đổi nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, tối ưu hóa quy trình xử lý và đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác quản lý nhà nước.
Những băn khoăn về quyền giải trình và nguy cơ áp dụng tùy nghi
Trong tiến trình xây dựng dự thảo, một số ý kiến phản biện bày tỏ sự lo ngại về việc bỏ khâu lập biên bản trên diện rộng. Theo quan điểm này, biên bản vi phạm hành chính không đơn thuần là văn bản ghi nhận hành vi sai phạm, mà còn là căn cứ pháp lý quan trọng để ghi nhận ý kiến phản hồi của đương sự, xác lập việc giải thích quyền và nghĩa vụ theo luật định, đặc biệt là quyền giải trình của cá nhân và tổ chức.
Việc không lập biên bản trong tất cả các trường hợp phát hiện qua máy móc kỹ thuật được cho là có thể làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người bị xử phạt. Ngoài ra, việc áp dụng đồng loạt không phân biệt mức độ phức tạp của từng vụ việc có thể dẫn đến nguy cơ tùy nghi trong thực tiễn áp dụng pháp luật của lực lượng thực thi công vụ.
Bộ Công an giải trình về tính đầy đủ của dữ liệu kỹ thuật nghiệp vụ
Trước các lo ngại trên, Bộ Công an với vai trò là cơ quan chủ trì soạn thảo dự án luật đã đưa ra văn bản tiếp thu và giải trình chi tiết. Cơ quan này cho biết hiện nay các hành vi vi phạm được ghi nhận qua phương tiện nghiệp vụ như cân kiểm tra tải trọng xe, máy đo nồng độ cồn trong hơi thở hay hệ thống camera giám sát đều đã cung cấp đầy đủ căn cứ, chứng cứ điện tử vững chắc để ban hành quyết định xử phạt.
Theo quy định, toàn bộ kết quả thu thập từ thiết bị phải được lưu trữ bằng văn bản với đầy đủ thông số định danh. Các dữ liệu này bao gồm tên cơ quan, chữ ký và họ tên cán bộ vận hành thiết bị, thông tin cá nhân hoặc tổ chức vi phạm khi đã xác minh, bản ảnh, clip, âm thanh, chỉ số phân tích kiểm định cùng thời gian và địa điểm xảy ra sự việc. Bộ Công an khẳng định các trường thông tin này hoàn toàn tương đương với những nội dung cốt lõi của một biên bản vi phạm hành chính truyền thống.
Trình tự xác minh và các biện pháp bảo đảm tính khách quan
Về quy trình xử lý, người có thẩm quyền sau khi tiếp nhận dữ liệu kỹ thuật vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các bước theo Luật Xử lý vi phạm hành chính. Cụ thể, cơ quan chức năng phải tiến hành xác định đối tượng vi phạm, gửi thông báo bằng văn bản yêu cầu đương sự đến làm việc, ban hành quyết định xử phạt và tổ chức thi hành theo đúng thẩm quyền.
Đối với các vụ việc chưa đủ căn cứ xác đáng để xử lý ngay, dù không lập biên bản ban đầu, người có thẩm quyền vẫn bắt buộc phải thực hiện các biện pháp điều tra như xác minh tình tiết thực tế, thu thập dữ liệu điện tử, định giá tang vật và phương tiện liên quan. Mọi bước thực hiện trong quá trình xác minh đều phải được lập thành văn bản lưu trữ trong hồ sơ vụ việc nhằm đảm bảo tính chính xác, minh bạch và toàn diện.
Kỳ vọng tinh gọn thủ tục hành chính trong thời kỳ số hóa
Bộ Công an khẳng định việc bỏ thủ tục lập biên bản đối với các hành vi đã có chứng cứ kỹ thuật rõ ràng sẽ rút ngắn đáng kể thời gian thụ lý, giảm thiểu phiền hà cho người dân khi không phải ký nhận nhiều biểu mẫu trung gian, đồng thời vẫn bảo đảm tính pháp lý khách quan nhờ dữ liệu điện tử nguyên bản.
Nếu được thông qua, quy định mới sẽ tạo ra bước chuyển đổi căn bản trong phương thức xử phạt vi phạm hành chính, đặc biệt trong lĩnh vực trật tự an toàn giao thông và kiểm tra kỹ thuật. Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu nâng cao tính chuẩn xác của hệ thống thiết bị đo đạc, camera giám sát cũng như quy trình thông báo giải quyết nhằm bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu tinh giản thủ tục và quyền lợi chính đáng của người dân.