Theo phân tích của hãng tư vấn AlixPartners, chi phí sản xuất một chiếc ô tô điện tại Trung Quốc có thể thấp hơn đáng kể so với mẫu xe tương đương được sản xuất ở châu Âu. Cụ thể, một mẫu xe điện Trung Quốc có chi phí sản xuất khoảng 20.000 USD, trong khi con số này ở châu Âu có thể lên tới 31.000 USD. Khoảng cách này cho thấy sức cạnh tranh của các hãng xe Trung Quốc không chỉ đến từ giá bán hấp dẫn, mà còn bắt nguồn từ cách tổ chức sản xuất, quản lý chuỗi cung ứng và phát triển sản phẩm.

Sự phát triển nhanh chóng của ô tô Trung Quốc đang tạo áp lực lớn lên các nhà sản xuất châu Âu. Theo AlixPartners, chênh lệch chi phí sản xuất giữa xe điện Trung Quốc và châu Âu có thể lên tới trung bình 35%. Đáng chú ý, các khoản trợ cấp hay ưu đãi tài chính không phải là yếu tố duy nhất tạo nên lợi thế này. Đằng sau mức giá cạnh tranh là hàng loạt lợi thế mang tính hệ thống, được tích lũy qua quá trình phát triển ngành công nghiệp xe điện tại Trung Quốc.

Chuỗi cung ứng nội địa tạo lợi thế về chi phí

Một trong những khác biệt quan trọng nằm ở chuỗi cung ứng pin và nguyên liệu đầu vào. Trung Quốc có hệ sinh thái sản xuất pin quy mô lớn, liên kết chặt chẽ giữa các nhà cung cấp nguyên liệu, doanh nghiệp sản xuất linh kiện và hãng lắp ráp ô tô. Khi nhiều công đoạn được tập trung trong cùng một hệ sinh thái công nghiệp, doanh nghiệp có thể giảm chi phí vận chuyển, tối ưu nguồn cung và hạn chế sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp ở xa.

Ngược lại, ngành xe điện châu Âu vẫn đối mặt với nhiều rào cản về chi phí trong toàn bộ chuỗi giá trị pin, từ tìm nguồn nguyên liệu đến sản xuất thành phẩm. Nguồn nguyên liệu thu hồi từ pin cũ có thể góp phần bảo đảm nguồn cung lâu dài, nhưng năng lực tái chế hiện chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của các nhà sản xuất. Điều này khiến việc xây dựng một chuỗi cung ứng ổn định với chi phí hợp lý trở thành thách thức đáng kể.

Chi phí năng lượng cũng là một bất lợi đối với các nhà máy tại châu Âu. Giá điện và năng lượng cao làm tăng chi phí vận hành, đặc biệt với những cơ sở sản xuất pin tiêu thụ nhiều năng lượng. AlixPartners cho rằng các chính phủ châu Âu cần tiếp tục cân nhắc những chính sách hỗ trợ đầu tư, vận hành nhà máy pin và giảm gánh nặng năng lượng để cải thiện sức cạnh tranh của ngành công nghiệp trong khu vực.

Phát triển xe nhanh hơn, rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường

Bên cạnh lợi thế chuỗi cung ứng, tốc độ phát triển sản phẩm, thường được gọi là “China Speed”, cũng là yếu tố giúp các hãng xe Trung Quốc tạo khoảng cách với nhiều đối thủ phương Tây. Thay vì trải qua nhiều tầng phê duyệt kéo dài, một số doanh nghiệp Trung Quốc tổ chức bộ máy quản lý gọn hơn, rút ngắn quá trình ra quyết định và đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án.

Công nghệ mô phỏng và thử nghiệm trong môi trường ảo cũng được sử dụng để giảm thời gian phát triển. Nhiều công đoạn thiết kế, kiểm tra và đánh giá có thể được thực hiện bằng công cụ kỹ thuật số trước khi chuyển sang thử nghiệm trên xe thực tế. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể rút ngắn chu kỳ phát triển, đưa sản phẩm mới ra thị trường nhanh hơn và điều chỉnh thiết kế linh hoạt theo nhu cầu khách hàng.

Cách tiếp cận này được thể hiện rõ trong lĩnh vực xe điện, nơi phần mềm, hệ thống điều khiển và các tính năng kết nối ngày càng đóng vai trò quan trọng. Các hãng xe Trung Quốc có khả năng cập nhật công nghệ nhanh, đồng thời tích hợp những tính năng mới vào sản phẩm trong thời gian ngắn. Đây là lợi thế đáng kể tại thị trường mà công nghệ thay đổi liên tục và người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến trải nghiệm số trên ô tô.

Tuy nhiên, tốc độ phát triển cao cũng đi kèm rủi ro. Khi thời gian kiểm thử bị rút ngắn hoặc một tính năng chưa được đánh giá đầy đủ trong những tình huống sử dụng thực tế, sai sót có thể lọt ra thị trường. Điều này cho thấy rút ngắn chu kỳ phát triển chỉ thực sự mang lại lợi thế bền vững khi đi cùng quy trình kiểm soát chất lượng và an toàn chặt chẽ.

Tốc độ ra mắt xe có thể đánh đổi bằng rủi ro an toàn

Một sự cố từng được chú ý tại Trung Quốc liên quan đến mẫu SUV điện Lynk & Co Z20. Theo thông tin được đề cập trong bài phân tích, hệ thống nhận diện lệnh thoại gặp lỗi, khiến yêu cầu tắt đèn đọc sách trong cabin bị hiểu nhầm thành lệnh tắt đèn chiếu sáng bên ngoài khi xe đang chạy ban đêm. Chiếc xe sau đó va vào dải phân cách trên đường cao tốc.

Sự việc lan truyền trên mạng xã hội và buộc hãng triển khai biện pháp xử lý bằng phần mềm, nhằm ngăn người lái sử dụng lệnh thoại để tắt đèn chiếu sáng bên ngoài khi xe đang di chuyển. Một số chủ xe và người thử nghiệm sau đó cũng ghi nhận hiện tượng tương tự trên một số mẫu xe thuộc các thương hiệu khác, trong đó có Zeekr và Deepal. Dù vậy, những trường hợp riêng lẻ này chưa đủ cơ sở để kết luận lỗi xuất hiện trên toàn bộ sản phẩm của các hãng.

Sự cố cho thấy việc đưa công nghệ mới lên xe nhanh chóng có thể tạo ra lợi thế thương mại, nhưng không thể thay thế quá trình kiểm thử an toàn. Đối với ô tô, đặc biệt là những tính năng liên quan đến đèn chiếu sáng, phanh, hỗ trợ lái và điều khiển bằng giọng nói, một lỗi phần mềm nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng trong điều kiện vận hành thực tế.

Thuế quan khó xóa bỏ hoàn toàn lợi thế của xe Trung Quốc

Theo AlixPartners, thuế nhập khẩu có thể giúp các nhà sản xuất châu Âu giảm bớt áp lực cạnh tranh trong một khoảng thời gian, nhưng khó giải quyết tận gốc khoảng cách về chi phí. Ngay cả khi các hãng xe Trung Quốc xây dựng nhà máy tại châu Âu để tránh một phần thuế quan và đưa sản phẩm đến gần thị trường tiêu thụ hơn, lợi thế từ mạng lưới nhà cung cấp trong nước có thể suy giảm nhưng không nhất thiết biến mất hoàn toàn.

Quan trọng hơn, những lợi thế về tổ chức doanh nghiệp, tốc độ ra quyết định và khả năng phát triển sản phẩm vẫn có thể được duy trì khi các hãng mở rộng hoạt động ra nước ngoài. Vì vậy, việc chỉ áp dụng hàng rào thương mại có thể giúp ngành ô tô châu Âu có thêm thời gian, nhưng chưa đủ để thu hẹp khoảng cách cạnh tranh nếu mô hình vận hành không thay đổi.

Để bắt kịp, các nhà sản xuất phương Tây cần xem xét lại toàn bộ quy trình phát triển sản phẩm, cách quản lý nhà cung cấp, năng lực sản xuất pin và tốc độ đưa công nghệ mới vào thực tế. Bài toán không chỉ là cắt giảm chi phí nhân công hay tìm nguồn linh kiện rẻ hơn, mà còn là xây dựng một hệ thống hoạt động hiệu quả hơn từ khâu thiết kế đến sản xuất hàng loạt.

Nhìn chung, lợi thế chi phí của ô tô Trung Quốc là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng, trong đó nổi bật là chuỗi cung ứng pin quy mô lớn, chi phí sản xuất cạnh tranh và tốc độ phát triển sản phẩm nhanh. Trợ cấp có thể là một phần của bức tranh, nhưng không đủ để giải thích toàn bộ sự chênh lệch. Với các hãng xe châu Âu, thách thức lớn nhất là đổi mới cách vận hành để cạnh tranh hiệu quả hơn, thay vì chỉ trông chờ vào thuế quan để bảo vệ thị trường.