Hoàn thiện hạ tầng sạc điện trên cao tốc, thúc đẩy giao thông xanh

Theo báo cáo của Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng), tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông có 36 trạm dừng nghỉ. Trong số 7 trạm đã hoàn thành, đưa vào khai thác giai đoạn trước năm 2024, hiện có 2 trạm được trang bị hệ thống sạc dành cho xe điện.

Cụ thể, trạm Tây Ninh Bình tại Km269+410 bên phải tuyến đã lắp đặt, vận hành đủ 24/24 vị trí sạc. Trạm Xuân Khiêm Ninh Bình tại Km269+313 bên trái tuyến đã lắp đặt, vận hành 12/26 vị trí.

Các trạm chưa có hệ thống sạc điện nằm trên các tuyến Hà Nội – Bắc Giang, Cầu Giẽ – Ninh Bình, La Sơn – Hòa Liên, Thành phố Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây và Bến Lức – Trung Lương.

Đối với 21 trạm dừng nghỉ do Bộ Xây dựng là cơ quan chủ quản, đã ký hợp đồng đầu tư kinh doanh, hồ sơ thiết kế đều bố trí tối thiểu 10% vị trí đỗ xe có trạm sạc điện.

Trong nhóm 9 trạm do Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đầu tư, trạm Mai Sơn – Quốc lộ 45 tại Km327+900 đã vận hành 10 trụ sạc mỗi bên. Mỗi trụ có 2 cổng sạc, tương đương 20 vị trí đỗ sạc mỗi bên.

Tám trạm còn lại trên các đoạn Nghi Sơn – Diễn Châu, Diễn Châu – Bãi Vọt, Bùng – Vạn Ninh, Vạn Ninh – Cam Lộ, Quảng Ngãi – Hoài Nhơn với 2 trạm, Vân Phong – Nha Trang và Nha Trang – Cam Lâm được thiết kế từ 20–22 vị trí sạc mỗi bên. Các hạng mục đang triển khai theo tiến độ dự án, dự kiến hoàn thành trong năm 2026.

Năm trạm do Liên danh FUTABUSLINE – Thành Hiệp Phát đầu tư trên các đoạn Quốc lộ 45 – Nghi Sơn, Hoài Nhơn – Quy Nhơn, Cam Lâm – Vĩnh Hảo, Vĩnh Hảo – Phan Thiết và Phan Thiết – Dầu Giây có thiết kế từ 10–26 vị trí sạc mỗi bên, dự kiến hoàn thành trong năm 2026.

Các trạm Cần Thơ – Hậu Giang, Hậu Giang – Cà Mau, Quy Nhơn – Chí Thạnh được thiết kế 20 vị trí sạc mỗi bên; trạm Cam Lộ – La Sơn có 10 vị trí sạc mỗi bên. Một trạm trên đoạn Vĩnh Hảo – Phan Thiết đã lắp đặt, vận hành 14/20 vị trí sạc, dự kiến hoàn thành trong năm nay.

Với 2 trạm do Công ty Cổ phần Tập đoàn Xuân Khiêm đầu tư, trạm Hàm Nghi – Vũng Áng tại Km534+310 đã vận hành 12/34 vị trí sạc mỗi bên; trạm Vũng Áng – Bùng tại Km594+400 đã vận hành 12/36 vị trí sạc mỗi bên. Nhà đầu tư đã hợp tác với V-Green để mở rộng mô hình “siêu trạm sạc”, với quy mô thiết kế bổ sung tới 400 vị trí.

Trên cao tốc Bắc – Nam phía Tây, hiện có 6 trạm dừng nghỉ được xác định vị trí xây dựng tại một số đoạn tuyến đã đầu tư hoặc đang chuẩn bị đầu tư. Đối với những đoạn mới được quy hoạch, chưa đầu tư, vị trí trạm dừng nghỉ và khu vực sạc điện sẽ được xác định khi lập dự án, triển khai đồng thời để bảo đảm khai thác đồng bộ với tuyến đường.

Tại các tuyến cao tốc khác, Hà Nội – Hải Phòng có 3 trạm V23, V52, V77 ở hai bên tuyến, đã lắp đặt và vận hành 68/136 vị trí sạc. Trên tuyến Hà Nội – Thái Nguyên, trạm Km36 ở hai bên tuyến đã vận hành 20/40 vị trí.

Trong khi đó, tuyến Nội Bài – Lào Cai có 6 trạm dừng nghỉ chưa được trang bị trạm sạc điện. Tuyến Hải Phòng – Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái chưa có trạm dừng nghỉ và sạc điện. Các tuyến Láng – Hòa Lạc, Hà Nội – Bắc Ninh, Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột, Cam Lộ – Lao Bảo, Biên Hòa – Vũng Tàu chưa có trạm dừng nghỉ.

Đối với các tuyến đang đầu tư xây dựng, gồm Ninh Bình – Hải Phòng với 3 trạm, Lạng Sơn – Cao Bằng với 2 trạm, Vinh – Thanh Thủy với một trạm, Quy Nhơn – Pleiku – Lệ Thanh với 2 trạm và Dầu Giây – Liên Khương với 3 trạm, hệ thống sạc điện được đầu tư đồng bộ cùng trạm dừng nghỉ trong dự án.

Theo lãnh đạo Cục Đường bộ Việt Nam, việc hoàn thiện hạ tầng sạc điện còn gặp nhiều khó khăn. Các trạm dừng nghỉ được đầu tư trước khi quy chuẩn có hiệu lực phần lớn còn thiếu hạng mục, trong đó có hệ thống sạc điện và cung cấp nhiên liệu xanh. Các nhà đầu tư, đơn vị kinh doanh mới bắt đầu nghiên cứu, thiết kế để bổ sung theo quy chuẩn.

Một số trạm được lắp đặt hệ thống sạc trước thời điểm quy chuẩn ban hành chưa đáp ứng nhu cầu sử dụng chung của nhiều loại xe điện.

Hạ tầng nguồn điện và cấp điện trung, hạ thế cũng là trở ngại. Một số trạm nằm xa khu dân cư, trong khi lưới điện khu vực chưa đáp ứng nhu cầu công suất lớn của các trạm sạc nhanh từ 180–480 kW. Chi phí đầu tư đường dây và trạm biến áp lớn, ảnh hưởng đến quá trình triển khai.

Các trạm do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) quản lý trên các tuyến Cầu Giẽ – Ninh Bình, Nội Bài – Lào Cai và Thành phố Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây chưa triển khai được do đang giải quyết thủ tục hợp đồng với các nhà đầu tư kinh doanh, khai thác trạm dừng nghỉ.

Để tháo gỡ những vướng mắc này, Cục Đường bộ Việt Nam kiến nghị Bộ Xây dựng có ý kiến với các địa phương, ban quản lý dự án, tổng công ty và nhà đầu tư khẩn trương rà soát, bổ sung, hoàn thiện hạ tầng trạm sạc theo quy chuẩn.

Đối với 21 trạm dừng nghỉ đang xây dựng trên cao tốc Bắc – Nam phía Đông, các nhà đầu tư cần đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành đồng bộ hệ thống sạc điện cùng trạm dừng nghỉ trong năm 2026.

Với các dự án cao tốc đang thực hiện, chủ đầu tư được đề nghị rà soát, bổ sung đầy đủ trạm dừng nghỉ và hạ tầng sạc điện, tổ chức triển khai để hoàn thành đồng thời cùng dự án. Các dự án do VEC là cơ quan chủ quản cần sớm tháo gỡ vướng mắc về thủ tục đầu tư để hoàn thiện ngay hạ tầng sạc.

Cục Đường bộ Việt Nam cũng đề nghị các địa phương, chủ đầu tư phối hợp hỗ trợ doanh nghiệp kết nối nguồn điện, bảo đảm đáp ứng nhu cầu sạc của phương tiện. Đồng thời, kiến nghị các bộ, ngành nghiên cứu bổ sung quy hoạch, xác định trách nhiệm đầu tư hạ tầng cấp điện cho trạm dừng nghỉ; bổ sung quy hoạch hạ tầng cung cấp nhiên liệu xanh như CNG, LNG, hydro trên các tuyến cao tốc huyết mạch, trong đó có cao tốc Bắc – Nam phía Đông và phía Tây.

Dưới góc nhìn kinh tế môi trường, mạng lưới sạc điện liên tục trên cao tốc có thể giúp giảm thời gian chờ, chi phí tìm kiếm điểm sạc và sự bất tiện khi sử dụng xe điện trên hành trình dài. Khi hạ tầng đáp ứng tốt hơn nhu cầu đi lại, người dân và doanh nghiệp có thêm cơ sở cân nhắc chuyển đổi phương tiện, qua đó tạo điều kiện giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong giao thông đường bộ.

Tuy nhiên, hiệu quả đầu tư cần được đánh giá trên cả phương diện kinh tế và môi trường. Việc bố trí quy mô trạm sạc nên gắn với lưu lượng phương tiện, nhu cầu theo từng giai đoạn và khả năng cung cấp điện tại mỗi khu vực. Đầu tư thiếu đồng bộ có thể gây quá tải tại một số điểm, trong khi đầu tư vượt xa nhu cầu lại làm tăng chi phí vốn và giảm hiệu quả sử dụng đất, thiết bị.

Khả năng phục vụ nhiều loại xe điện cũng có ý nghĩa đối với hiệu quả khai thác. Hạ tầng tương thích, thuận tiện tiếp cận và có thông tin giá dịch vụ rõ ràng sẽ góp phần mở rộng số người sử dụng, tăng công suất khai thác, hạn chế đầu tư trùng lặp.

Bên cạnh đó, lợi ích giảm phát thải cần được xem xét trong toàn bộ vòng đời năng lượng và phương tiện. Với CNG, LNG và hydro, việc đánh giá phải tính đến nguồn sản xuất, vận chuyển, lưu trữ và sử dụng; riêng CNG, LNG vẫn là nhiên liệu hóa thạch. Vì vậy, quy hoạch hạ tầng cần gắn với đánh giá cụ thể về hiệu quả giảm phát thải, chi phí và lộ trình chuyển đổi năng lượng.

Hoàn thiện trạm sạc cùng thời điểm đưa cao tốc, trạm dừng nghỉ vào khai thác sẽ góp phần hạn chế chi phí cải tạo, bổ sung về sau. Đây cũng là cách nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư, từng bước hình thành hạ tầng giao thông đáp ứng mục tiêu phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Xuân An