Nhật Bản siết chặt quy định buộc người mua ô tô phải có giấy chứng nhận chỗ đỗ xe hợp pháp cách nơi ở không quá 2 km trước khi hoàn tất đăng ký phương tiện.
Tại Nhật Bản, người mua ô tô bắt buộc phải chứng minh quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng chỗ đỗ xe hợp pháp trước khi có thể hoàn tất thủ tục đăng ký phương tiện với cơ quan quản lý. Quy định mang tính pháp lý nghiêm ngặt này nhằm đảm bảo mọi xe cơ giới đều có nơi cất giữ cố định, ngăn chặn triệt để tình trạng mua nhiều xe nhưng chiếm dụng lòng đường công cộng làm nơi đỗ. Theo hướng dẫn từ Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản, chủ sở hữu xe ô tô thông thường phải nộp hồ sơ xin cấp giấy chứng nhận chỗ đỗ xe, có tên gọi Shako Shomeisho, tại đồn cảnh sát phụ trách khu vực đặt bãi đỗ.
Bốn điều kiện bắt buộc để được cấp chứng nhận chỗ đỗ xe
Để được cơ quan cảnh sát phê duyệt giấy chứng nhận, vị trí đỗ xe của người dân phải đáp ứng đầy đủ bốn tiêu chuẩn kỹ thuật và pháp lý cụ thể. Trước hết, bãi đỗ phải nằm hoàn toàn ngoài phạm vi đường giao thông công cộng. Tiêu chí thứ hai quy định khoảng cách từ vị trí đỗ đến nơi cư trú hoặc địa điểm sử dụng xe thường xuyên của chủ sở hữu không được vượt quá 2 km tính theo đường thẳng.
Hai điều kiện còn lại đòi hỏi không gian đỗ xe phải có lối ra vào thuận tiện, diện tích mặt sàn đủ rộng để chứa trọn vẹn toàn bộ kích thước phương tiện mà không lấn ra ngoài, đồng thời chủ xe phải chứng minh được quyền sử dụng hợp pháp tại khu đất này. Người dân không bắt buộc phải sở hữu gara riêng mà có thể thuê chỗ tại các bãi xe tư nhân, khu dân cư hoặc chung cư. Khi nộp hồ sơ, người đăng ký phải xuất trình hợp đồng thuê chỗ đỗ còn hiệu lực hoặc văn bản đồng ý bằng văn bản của chủ sở hữu mặt bằng để cảnh sát tiến hành kiểm tra thực địa trước khi cấp giấy.
Gánh nặng chi phí mặt bằng tại các đô thị lớn
Nghĩa vụ chứng minh chỗ đỗ xe tạo ra một khoản chi phí cố định đáng kể đối với người sở hữu ô tô tại các thành phố lớn của Nhật Bản. Số liệu khảo sát giá bán lẻ năm 2025 của Cục Thống kê Nhật Bản chỉ ra rằng mức phí thuê chỗ đỗ xe ngoài trời theo tháng tại khu vực 23 quận của thủ đô Tokyo đạt trung bình 27.287 yen, tương đương gần 4,5 triệu đồng. Mức chi phí này tại Osaka ghi nhận ở mức 17.500 yen (gần 2,9 triệu đồng), tại Yokohama là 16.633 yen (khoảng 2,7 triệu đồng) và tại Nagoya là 6.833 yen (khoảng 1,1 triệu đồng).
Tính trung bình, một chủ xe sinh sống tại Tokyo phải chi trả khoảng 54 triệu đồng mỗi năm chỉ riêng cho tiền thuê bãi đỗ, chưa tính các khoản phát sinh ban đầu như tiền đặt cọc, phí môi giới hay tiền trả trước cho đơn vị quản lý. Về lệ phí hành chính, từ tháng 4/2025, Nhật Bản đã bãi bỏ phí cấp tem dán chứng nhận và chỉ thu phí tiếp nhận hồ sơ tại đồn cảnh sát, phổ biến ở mức 2.000 đến 2.550 yen tùy theo quy định của từng địa phương.
Cơ chế phân loại phương tiện và tác động tới trật tự đô thị
Hệ thống quản lý chỗ đỗ xe tại Nhật Bản được phân hóa rõ ràng theo chủng loại phương tiện và mật độ dân cư từng vùng. Đối với dòng xe cỡ nhỏ có dung tích động cơ không quá 660 phân khối, hay còn gọi là kei car, chủ xe thường chỉ cần thực hiện thủ tục khai báo thông tin chỗ đỗ thay vì phải trải qua quy trình thẩm định cấp giấy chứng nhận như ô tô thông thường. Thủ tục khai báo này cũng chỉ mang tính bắt buộc tại một số khu vực đô thị nhất định, trong khi một số địa phương vùng nông thôn được áp dụng cơ chế miễn trừ yêu cầu chứng nhận đối với cả ô tô tiêu chuẩn.
Chính sách kiểm soát phương tiện gắn liền với hạ tầng điểm đỗ giúp Nhật Bản giải quyết căn bản bài toán xung đột không gian giao thông tĩnh tại các thành phố có mật độ dân cư dày đặc. Việc gắn trách nhiệm chỗ đỗ trực tiếp vào điều kiện lăn bánh của chiếc xe không chỉ loại bỏ tình trạng đỗ xe bừa bãi trên vỉa hè, lòng đường mà còn tạo ra bộ lọc tự nhiên về mặt tài chính, buộc người tiêu dùng phải cân nhắc kỹ lưỡng tổng chi phí sở hữu trước khi quyết định mua ô tô.