Tưởng tiện lợi, thói quen sạc nhanh lại có thể khiến pin ô tô điện nhanh 'chai'

Việc phải dừng chân tại một trạm sạc ven đường đông đúc, ồn ào và chờ đợi trong thời gian dài chắc chắn không phải trải nghiệm dễ chịu đối với nhiều người sử dụng ô tô điện. Vì vậy, những trụ sạc siêu nhanh có khả năng bổ sung hàng trăm km phạm vi hoạt động chỉ trong thời gian ngắn ngày càng trở nên hấp dẫn.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cảnh báo rằng việc thường xuyên lựa chọn trụ sạc có công suất lớn nhất chưa hẳn là giải pháp tốt. Không chỉ khiến chi phí sạc điện tăng đáng kể so với sạc tại nhà, thói quen này còn có nguy cơ ảnh hưởng đến tuổi thọ của bộ pin.

Ngay cả Tesla cũng khuyến nghị khách hàng nên ưu tiên sạc xe tại nhà và chủ yếu sử dụng mạng lưới Supercharger trong những chuyến đi dài. Hãng xe điện Mỹ đồng thời khuyên người dùng chỉ nên sạc đầy 100% khi thực sự cần thiết, chẳng hạn trước một hành trình xa, đồng thời tránh để dung lượng pin giảm xuống mức quá thấp.

Dù vậy, việc không tuân thủ hoàn toàn những khuyến nghị trên có thực sự khiến pin ô tô điện nhanh hỏng hay không vẫn là vấn đề được nhiều người quan tâm.

Về nguyên lý, quá trình sạc pin lithium-ion diễn ra khi các ion lithium di chuyển và được lưu trữ tại điện cực than chì bên trong các tế bào pin. Khi sử dụng bộ sạc công suất cao, quá trình này diễn ra nhanh hơn, nhưng cũng có thể làm tăng nguy cơ lithium kim loại tích tụ trên bề mặt điện cực.

Hiện tượng này được gọi là "lithium plating", có thể khiến một phần lithium không còn tham gia vào quá trình tích trữ năng lượng. Về lâu dài, điều đó làm suy giảm dung lượng pin và ảnh hưởng đến quãng đường di chuyển sau mỗi lần sạc.

Bên cạnh đó, nhiệt lượng sinh ra trong quá trình sạc nhanh cũng là yếu tố đáng lưu ý. Nhiệt độ tăng cao có thể đẩy nhanh tốc độ lão hóa của pin, khiến khả năng lưu trữ điện giảm dần theo thời gian.

Đây cũng là lý do nhiều mẫu ô tô điện hiện nay được trang bị tính năng điều chỉnh nhiệt độ pin trước khi sạc, đồng thời tự động kiểm soát công suất nạp điện trong từng giai đoạn nhằm hạn chế tác động bất lợi đến bộ pin.

Trên thực tế, công suất sạc không được duy trì ở mức tối đa trong suốt quá trình nạp điện. Chẳng hạn, dù Porsche Taycan hỗ trợ sạc nhanh với công suất lên tới 320 kW, xe chỉ có thể đạt mức này trong khoảng thời gian ngắn, tối đa khoảng 5 phút khi đáp ứng những điều kiện phù hợp.

Đó cũng là nguyên nhân các hãng xe thường công bố thời gian sạc từ 10% hoặc 20% lên 80%, thay vì từ 0% đến 100%. Khi dung lượng pin nằm ngoài khoảng này, đặc biệt ở giai đoạn gần đầy, hệ thống thường chủ động giảm công suất sạc để bảo vệ pin.

Việc liên tục sạc đầy 100%, nhất là với một số loại pin lithium-ion, cũng có thể khiến các tế bào pin chịu thêm áp lực, từ đó đẩy nhanh quá trình suy giảm dung lượng.

Dù các nhà sản xuất đã áp dụng nhiều biện pháp bảo vệ, nguy cơ chai pin do sạc nhanh vẫn chưa thể được loại bỏ hoàn toàn.

Theo nghiên cứu do Geotab công bố năm 2026, dựa trên dữ liệu của gần 23.000 ô tô điện, những xe thường xuyên sử dụng trụ sạc nhanh DC có công suất trên 100 kW có thể ghi nhận mức suy giảm dung lượng pin lên tới 3% mỗi năm.

Trong khi đó, nhóm xe chủ yếu sử dụng hình thức sạc công suất thấp có mức suy giảm khoảng 1,5% mỗi năm. Như vậy, trong dữ liệu nghiên cứu, mức hao hụt dung lượng pin ở nhóm thường xuyên sạc nhanh có thể cao gấp đôi nhóm sạc chậm.

Khi dung lượng pin giảm, lượng điện năng có thể lưu trữ sau mỗi lần sạc cũng ít đi, kéo theo quãng đường di chuyển thực tế bị rút ngắn. Đây là yếu tố đáng cân nhắc đối với những người có ý định sử dụng ô tô điện trong thời gian dài.

Tuy nhiên, những kết quả trên không đồng nghĩa với việc chủ xe phải hoàn toàn tránh xa các trụ sạc nhanh hoặc tuyệt đối không được sạc đầy pin.

Có thể hình dung sạc nhanh tương tự việc sử dụng đồ ăn nhanh. Trong một số tình huống, đây là giải pháp tiện lợi, giúp tiết kiệm thời gian và đáp ứng nhu cầu trước mắt. Tuy nhiên, nếu lạm dụng thường xuyên, những tác động bất lợi có thể xuất hiện về lâu dài.

Với ô tô điện, sạc nhanh vẫn là lựa chọn phù hợp khi di chuyển đường dài hoặc cần bổ sung năng lượng trong thời gian ngắn. Ngược lại, nếu có điều kiện sạc tại nhà, chủ xe nên ưu tiên hình thức sạc công suất thấp để góp phần duy trì tuổi thọ pin.

Bên cạnh công suất sạc, mức dung lượng pin cũng ảnh hưởng đến quá trình lão hóa. Tuy nhiên, tác động của việc sạc đầy còn phụ thuộc vào loại pin mà xe sử dụng.

Đối với pin lithium sắt phosphate (LFP), khả năng chịu đựng trạng thái sạc đầy thường tốt hơn so với pin nickel mangan cobalt (NMC). Vì vậy, việc sạc đến 100% không nhất thiết gây ra những ảnh hưởng giống nhau trên mọi mẫu ô tô điện.

Trong khi đó, với pin NMC, người dùng nên hạn chế duy trì dung lượng ở mức tối đa trong thời gian dài. Dù vậy, việc thỉnh thoảng sạc đầy để phục vụ những chuyến đi xa vẫn có thể thực hiện mà không gây ra tác động nghiêm trọng ngay lập tức.

Điều quan trọng không phải là tránh sạc nhanh hay sạc đầy bằng mọi giá, mà là sử dụng những cách sạc này đúng lúc, đúng nhu cầu.

Với người thường xuyên di chuyển trong đô thị, duy trì thói quen sạc ở công suất vừa phải và không nhất thiết nạp đầy pin mỗi ngày là cách hợp lý để hạn chế tình trạng chai pin, đồng thời giúp ô tô điện duy trì khả năng vận hành ổn định trong thời gian dài.