Từ nay chạy cao tốc thế nào? 4 thói quen tài xế phải thay đổi nếu có làn vượt

Nếu phương án tổ chức làn trái chỉ dành cho xe vượt được triển khai, tài xế sẽ phải thay đổi khá nhiều thói quen khi chạy cao tốc, từ việc lựa chọn làn đường, duy trì khoảng cách cho đến cách chuyển làn và xử lý khi có xe phía sau muốn vượt.

Theo phương án được Cục CSGT đề xuất, trên một số tuyến cao tốc có 2-3 làn xe mỗi chiều và đáp ứng đủ điều kiện hạ tầng, làn ngoài cùng bên trái có thể được quy định là làn dành riêng cho việc vượt. Xe sau khi hoàn tất thao tác vượt sẽ phải trở về làn giữa hoặc làn bên phải khi bảo đảm an toàn.

Để giám sát việc chấp hành, cơ quan chức năng dự kiến khai thác dữ liệu từ hệ thống camera giao thông, đồng thời tiếp nhận hình ảnh do người dân cung cấp thông qua đường dây nóng, ứng dụng VNeTraffic hoặc fanpage của Cục CSGT. Những phương tiện bị phát hiện sử dụng làn vượt để chạy liên tục thay vì thực hiện thao tác vượt có thể bị xử lý theo quy định.

Nếu được áp dụng, quy định này sẽ tạo ra thay đổi đáng kể đối với cách chạy cao tốc của nhiều tài xế Việt Nam, đặc biệt là những người có thói quen chọn làn trái ngay từ khi nhập cao tốc và duy trì tốc độ trên làn này trong suốt hành trình.

Thay đổi dễ nhận thấy nhất sẽ nằm ở việc sử dụng làn ngoài cùng bên trái. Hiện nay, không ít tài xế có xu hướng chọn làn trái để chạy đường dài, nhất là khi phương tiện đang duy trì tốc độ cao hoặc sát với giới hạn tốc độ cho phép. Tuy nhiên, nếu làn này được xác định với chức năng chính là vượt, việc duy trì liên tục trên làn trái sẽ không còn phù hợp.

Khi đó, tài xế cần xem làn trái như một làn phục vụ cho thao tác vượt thay vì một làn chạy đường dài. Khi gặp phương tiện di chuyển chậm hơn phía trước, người lái có thể chuyển sang làn vượt nếu điều kiện giao thông cho phép, thực hiện vượt rồi chủ động trở về làn giữa hoặc làn bên phải.

Cách tổ chức này không chỉ giúp phân định rõ chức năng của từng làn mà còn tạo khoảng trống để các phương tiện phía sau thực hiện việc vượt. Nếu một xe cứ chiếm giữ làn trái trong thời gian dài, những phương tiện có nhu cầu vượt sẽ phải giảm tốc hoặc tìm phương án di chuyển khác, làm tăng nguy cơ xung đột giữa các làn.

Khi làn trái được sử dụng chủ yếu cho mục đích vượt, khoảng cách giữa các phương tiện ở những làn còn lại cũng trở nên quan trọng hơn. Nếu các xe chạy ở làn giữa liên tục bám sát nhau, một phương tiện vừa vượt xong sẽ rất khó tìm được khoảng trống để chuyển trở lại.

Trong trường hợp này, xe có thể buộc phải tiếp tục chạy trên làn vượt lâu hơn dự kiến, ảnh hưởng đến những phương tiện đang muốn vượt phía sau. Vì vậy, việc duy trì khoảng cách hợp lý không chỉ nhằm hạn chế va chạm mà còn giúp các xe có đủ không gian để chuyển làn khi cần thiết.

Tài xế cũng nên tránh tình trạng thấy một xe phía trước vừa chuyển sang làn vượt thì lập tức bám theo với khoảng cách quá ngắn. Thay vào đó, cần duy trì khoảng cách an toàn, quan sát tình hình phía trước và phía sau, chờ phương tiện đi trước hoàn tất thao tác rồi mới chuyển làn khi đủ điều kiện.

Cách chạy này giúp làn vượt không bị biến thành một dòng xe chạy nối đuôi liên tục, đồng thời hạn chế tình trạng nhiều phương tiện cùng chuyển làn trong một thời điểm.

Khi chạy cao tốc, việc quan sát thường tập trung vào phía trước để phát hiện xe chậm, chướng ngại vật hoặc tình huống bất ngờ. Tuy nhiên, nếu quy định làn vượt được áp dụng, tài xế sẽ phải quan tâm nhiều hơn đến những phương tiện đang tiếp cận từ phía sau.

Trước khi chuyển sang làn trái, người lái cần kiểm tra gương chiếu hậu và đánh giá tốc độ của phương tiện phía sau. Một chiếc xe ở khá xa nhưng đang di chuyển nhanh có thể nhanh chóng tiến đến khu vực chuyển làn, vì vậy khoảng cách thực tế cần được đánh giá cùng với tốc độ chênh lệch giữa hai phương tiện.

Sau khi hoàn tất việc vượt, tài xế cũng nên chủ động quan sát và trở lại làn phù hợp khi đã bảo đảm an toàn, đặc biệt khi nhận thấy phía sau có phương tiện đang muốn vượt. Việc chủ động nhường lại làn vượt sẽ giúp dòng xe vận hành trơn tru hơn thay vì để nhiều phương tiện dồn lại phía sau một chiếc xe đang chạy chậm trên làn trái.

Nói cách khác, nếu quy định mới được triển khai, tài xế sẽ cần hình thành thói quen quan sát cả trước, sau và hai bên xe mỗi khi chuyển làn, thay vì chỉ tập trung vào khoảng trống phía trước.

Một trong những nguyên nhân khiến tài xế thực hiện thao tác vượt ở làn phải là khi phía trước có phương tiện chạy chậm nhưng lại chiếm giữ làn trái. Khi đó, xe phía sau có thể chuyển sang làn giữa hoặc làn phải để vượt.

Cách xử lý này khiến số lần chuyển làn tăng lên và tạo thêm những điểm giao cắt giữa các phương tiện. Người lái vừa phải quan sát xe phía trước, vừa phải chú ý những xe đang chạy ở làn bên cạnh, đồng thời phải đề phòng phương tiện khác cũng đang có ý định chuyển làn. Những tình huống này có thể làm tăng nguy cơ va chạm, đặc biệt khi tốc độ trên cao tốc khá cao.

Nếu làn trái thực sự được tổ chức theo hướng chỉ phục vụ vượt, việc hình thành thói quen trả lại làn sau khi vượt sẽ giúp giảm đáng kể nhu cầu vượt bên phải. Khi gặp xe chạy chậm phía trước, tài xế có thể chờ khoảng trống, chuyển sang làn vượt, hoàn tất thao tác rồi trở lại làn phù hợp.

Tất nhiên, trong thực tế vẫn có những thời điểm dòng phương tiện di chuyển không đồng đều, ùn ứ hoặc tốc độ giữa các làn khác nhau. Khi đó, việc xe ở làn phải di chuyển nhanh hơn xe ở làn trái không nhất thiết đồng nghĩa với một tình huống vượt chủ động. Tuy nhiên, trong điều kiện giao thông thông thoáng, tài xế nên ưu tiên thực hiện thao tác vượt theo đúng chức năng của làn đường thay vì liên tục đổi sang phải để vượt xe phía trước.

Nếu phương án làn vượt được áp dụng rộng rãi, thay đổi lớn nhất có lẽ không nằm ở kỹ thuật lái mà ở thói quen sử dụng làn đường. Tài xế sẽ phải bỏ dần tâm lý "chạy nhanh thì cứ đi làn trái", thay vào đó là sử dụng làn trái đúng mục đích, giữ khoảng cách đủ để chuyển làn, quan sát kỹ phương tiện phía sau và chủ động trả lại làn sau khi hoàn tất việc vượt. Đây cũng là cách giúp dòng phương tiện trên cao tốc vận hành có trật tự hơn, giảm các tình huống phải vượt bên phải và hạn chế nguy cơ xung đột giữa các làn xe.