Lái xe trên địa hình đèo dốc đòi hỏi người điều khiển phương tiện phải có kỹ năng kiểm soát tốc độ và làm chủ hệ thống truyền động, đặc biệt đối với những tài xế chủ yếu quen di chuyển trong đô thị. Địa hình đồi núi với nhiều khúc cua gấp, độ dốc lớn và góc khuất tầm nhìn luôn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn nếu không thao tác đúng kỹ thuật.
Chuẩn bị gì trước khi di chuyển vào đường đèo?
Trước khi bắt đầu hành trình qua các cung đường núi, việc kiểm tra kỹ thuật phương tiện là bước bắt buộc nhằm tránh sự cố giữa đường. Người lái cần rà soát mức dầu bôi trơn động cơ, mực nước làm mát để xe duy trì nhiệt độ vận hành tối ưu khi phải chịu tải lớn lúc leo dốc.
Bên cạnh đó, áp suất và độ mòn của bề mặt lốp phải đạt tiêu chuẩn khuyến cáo theo tải trọng thực tế. Hệ thống đèn chiếu sáng và cụm cần gạt nước kính lái cũng cần hoạt động hoàn hảo để sẵn sàng ứng phó với điều kiện thời tiết xấu như sương mù dày đặc hoặc mưa lớn thường gặp ở vùng cao.
Làm chủ tốc độ và tận dụng phanh động cơ từ hộp số
Khi điều khiển xe leo dốc, nguyên tắc căn bản là giảm tốc độ trước khi vào cua và chỉ bù ga nhẹ khi thoát cua. Trường hợp vòng tua máy giảm sâu và xe có dấu hiệu đuối sức, tài xế cần chủ động chuyển về các cấp số thấp thay vì tiếp tục đạp sâu chân ga để kiểm soát tốt lực kéo và hạn chế hiện tượng mất lái. Đối với xe số tự động, người lái có thể duy trì số D để hệ thống ECU tự động tính toán, hoặc chuyển sang chế độ bán tự động để tối ưu vòng tua.
Ở chiều ngược lại, kỹ năng đổ đèo đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa phanh cơ khí và lực hãm từ động cơ nhằm hạn chế tối đa tình trạng rà phanh liên tục gây quá nhiệt và mất phanh. Với xe số sàn, người lái nên duy trì các cấp số thấp như 1, 2 hoặc 3 tùy theo độ dốc thực tế, nghiêm cấm tuyệt đối hành vi âm côn hoặc tắt máy thả trôi. Với xe số tự động, tài xế nên chuyển sang chế độ số tay hoặc các vị trí số thấp như S, L, D1, D2, D3 hay M1, M2 để tận dụng phanh động cơ hãm tốc.
Đối với các dòng ô tô điện, người lái nên cài đặt hệ thống phanh tái sinh năng lượng (Regenerative Braking) ở mức cao nhất khi xuống dốc. Lực cản từ mô tơ điện lúc này đóng vai trò tương tự phanh động cơ, giúp ghìm tốc độ xe an toàn mà không làm nóng hệ thống phanh đĩa, đồng thời giúp thu hồi lượng điện năng đáng kể để sạc lại cho bộ pin.
Quy tắc giữ làn đường, khoảng cách và ứng xử khi vượt xe
Trong quá trình di chuyển qua các đoạn cua đèo, người lái cần chủ động giảm tốc độ và không điều khiển xe bám sát vạch tim đường để tránh va chạm đối đầu với các xe đi ngược chiều. Khi tầm nhìn bị hạn chế do thời tiết hoặc ban đêm, tài xế nên căn theo vạch kẻ mép đường bên phải để giữ phương tiện luôn đi đúng làn quy định.
Về văn hóa nhường đường, các phương tiện cần chủ động nhường lối cho xe tải nặng, phương tiện siêu trường siêu trọng hoặc xe đang trong đà lên dốc. Việc vượt xe trên đường đèo đòi hỏi nhiều thời gian và quãng đường hơn do động cơ bị suy giảm công suất bởi độ dốc, vì vậy người lái chỉ thực hiện vượt khi có tầm quan sát thông thoáng, đảm bảo an toàn tuyệt đối và lập tức trở về đúng làn sau khi vượt xong.
Ngoài ra, tài xế không được bám đuôi các phương tiện lớn phía trước và phải chú ý tuân thủ hệ thống biển báo tốc độ, biển cấm vượt. Khi di chuyển vào ban đêm hoặc qua vùng sương mù, người điều khiển cần bật đèn sương mù, linh hoạt chuyển đổi giữa đèn chiếu xa và chiếu gần, đồng thời hạ đèn về chế độ chiếu gần khi gặp xe đi ngược chiều để tránh gây chói mắt cho các phương tiện khác.