Tình trạng ngủ gật hoặc mất tập trung sau tay lái là nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng do người điều khiển phương tiện mất khả năng phản xạ trong tích tắc. Việc nhận biết sớm các biểu hiện suy giảm tỉnh táo và áp dụng đúng phương pháp xử lý đóng vai trò quyết định đến an toàn trên mỗi hành trình.
Dấu hiệu nhận biết trạng thái mất tỉnh táo
Cơn buồn ngủ khi điều khiển phương tiện thường diễn tiến qua một quá trình thay vì xuất hiện tức thì. Người lái có thể cảm nhận sự mệt mỏi, khó chịu, mắt nháy liên tục hoặc khó mở mí mắt, đi kèm hiện tượng ngáp dài, dụi mắt và đầu không giữ thẳng được như trạng thái bình thường.
Về mặt kiểm soát hành vi, tài xế bắt đầu mất tập trung, đầu óc phân tán, không nhớ rõ quãng đường hay số kilomet vừa đi qua. Khi trạng thái mệt mỏi gia tăng, người lái dễ bỏ sót biển báo giao thông, bắt đầu điều khiển xe loạng choạng và có xu hướng lấn làn hoặc đi chệch khỏi làn đường quy định.
Các nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ngủ gật
Hiện tượng buồn ngủ thường xuất hiện trong các chuyến đi dài trên những cung đường thẳng và vắng vẻ đặc biệt là các tuyến cao tốc hay quốc lộ ít người đi. Ngoài ra, nhịp sinh học cơ thể đòi hỏi nghỉ ngơi vào các khung giờ từ 22h đêm đến 5h sáng, từ 13h đến 15h chiều hoặc ngay sau bữa ăn trưa cũng là yếu tố kích hoạt cơn buồn ngủ.
Bên cạnh đó, việc thiếu ngủ vào đêm hôm trước, làm việc quá sức trong thời gian dài hoặc sử dụng các loại thuốc điều trị có tác dụng phụ gây buồn ngủ đều làm suy giảm nghiêm trọng khả năng duy trì sự tập trung khi vận hành xe.
Các biện pháp khắc phục và quy tắc dừng nghỉ an toàn
Để đối phó với cơn buồn ngủ tạm thời, người lái có thể sử dụng cà phê hoặc nước tăng lực, lưu ý rằng các chất này thường cần khoảng 30 phút sau khi uống mới phát huy tác dụng lên hệ thần kinh. Trong quá trình lái xe ban đêm, tài xế nên chủ động thay đổi tầm nhìn liên tục để tránh mỏi mắt, hạ cửa kính để lưu thông không khí, kết hợp nhai kẹo cao su hoặc nghe nhạc.
Khi các giải pháp tức thời không mang lại hiệu quả, phương án tối ưu là dừng phương tiện và đi bộ vận động cơ thể, hoặc ngủ chợp mắt khoảng 10 đến 15 phút để lấy lại sự tỉnh táo. Người điều khiển phương tiện tuyệt đối không dừng đỗ trên lề đường, làn dừng khẩn cấp cao tốc hay các khu vực vắng vẻ, mà cần lựa chọn các vị trí an toàn như trạm dừng nghỉ hoặc trạm xăng dọc tuyến đường.