Sở Xây dựng TP.HCM đang lấy ý kiến về Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông ở vùng phát thải thấp (LEZ). Theo đề án, phương tiện chạy xăng dầu vẫn lưu hành song song với phương tiện xanh theo lộ trình phân kỳ, nhằm giúp người dân và doanh nghiệp chủ động kế hoạch chuyển đổi trước khi tiến tới hạn chế dần xe dùng nhiên liệu hóa thạch từ tháng 7/2027.
Phạm vi thí điểm vùng LEZ và hạ tầng công nghệ giám sát
Giai đoạn đầu từ ngày 1/7/2027, vùng phát thải thấp được thí điểm tại khu vực lõi trung tâm diện tích 930ha cùng Khu đô thị Thủ Thiêm. Từ năm 2029, phạm vi vùng LEZ sẽ tiếp tục mở rộng ra khu vực Vành đai 2, nơi có mật độ giao thông đông đúc và lưu lượng phát thải lớn.
Để quản lý phương tiện ra vào khu vực lõi, TP.HCM dự kiến bố trí 304 camera nhận diện biển số tự động (ANPR), trong đó tận dụng 200 camera sẵn có của Trung tâm Quản lý điều hành giao thông đô thị. Hệ thống biển báo nhận diện vùng LEZ sẽ được lắp đặt đồng bộ, kết hợp hệ thống kiểm soát tại cửa ngõ kết nối trực tiếp với Trung tâm điều hành và hệ thống giao thông thông minh (ITS).
Lộ trình xử phạt vi phạm và căn cứ pháp lý áp dụng
Trong 6 tháng đầu triển khai, lực lượng chức năng chỉ tuyên truyền, hướng dẫn và nhắc nhở người tham gia giao thông. Do chưa có khung chế tài riêng cho vùng LEZ, việc xử lý vi phạm tạm thời căn cứ theo hành vi không chấp hành hiệu lệnh biển báo tại Nghị định 168/2024/NĐ-CP.
Từ tháng 7 đến tháng 12/2027, mức phạt áp dụng bằng 50% quy định hiện hành, tương ứng 100.000 đồng đối với xe máy và 200.000 đồng đối với ô tô. Sau 12 tháng thí điểm, mức phạt sẽ áp dụng 100%, cụ thể là 200.000 đồng cho xe máy và 400.000 đồng cho ô tô, kèm khả năng bị trừ điểm giấy phép lái xe. Thành phố sẽ nghiên cứu ban hành các chế tài xử phạt chuyên biệt trong các giai đoạn tiếp theo.
Tiêu chuẩn khí thải theo từng nhóm phương tiện và tác động thực tế
Đề án phân loại tiêu chuẩn khí thải và thời hạn chuyển đổi theo từng nhóm phương tiện cụ thể. Nhóm xe buýt và xe ba bánh thu gom rác thuộc diện chuyển đổi sớm nhất từ năm 2027 sang xe điện hoặc năng lượng xanh. Đến năm 2028, xe máy công nghệ và tài xế giao hàng cũng phải hoàn tất chuyển đổi phương tiện xanh.
Cũng từ năm 2028, xe taxi vào vùng LEZ phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 5 và chuyển hẳn sang xe điện từ năm 2030. Xe hợp đồng và xe khách cần đạt chuẩn mức 4 hoặc 5 từ năm 2028, tiến tới sử dụng năng lượng xanh giai đoạn 2032-2035. Xe tải từ năm 2028 phải đạt mức 4 khi lưu thông khung giờ 22h đến 6h, xe tải dưới 1 tấn dùng năng lượng xanh, nâng lên chuẩn mức 5 vào năm 2030 và chuyển đổi toàn bộ vào năm 2035.
Đối với phương tiện cá nhân, ô tô đi vào vùng LEZ phải đáp ứng chuẩn khí thải mức 4 từ năm 2028, nâng lên mức 5 từ năm 2030 và dùng năng lượng xanh từ năm 2035. Xe máy và mô tô cá nhân cần đạt chuẩn mức 3 từ năm 2029, nâng lên mức 4 năm 2030 và hoàn tất chuyển đổi xanh vào năm 2035. Các quy định này sẽ tác động trực tiếp và hạn chế nhóm phương tiện cũ không đáp ứng ngưỡng phát thải theo quy chuẩn.