Có bằng lái rồi, sao vẫn ngại cầm vô-lăng?

Trong gần một thập kỷ gắn bó với nghề dạy lái xe, thầy Phạm Hoàng Sang không ít lần nghe học viên chia sẻ những nỗi lo như sợ đường đông, ngại tình huống bất ngờ hoặc chưa đủ tự tin để tự xử lý khi không có người hướng dẫn bên cạnh.

“Em thi đậu rồi, nhưng giờ vẫn chưa dám tự lái” - một câu nói tưởng đơn giản nhưng phần nào phản ánh khoảng cách giữa việc có bằng lái và thực sự làm chủ tay lái.

Với người ngoài, chuyện có bằng nhưng vẫn ngại cầm lái có thể hơi khó hiểu. Nhưng với người nhiều năm ngồi ở ghế phụ như Thầy Sang, đây lại là một khoảng cách khá quen thuộc: biết điều khiển một chiếc xe và đủ bình tĩnh để tự mình đưa chiếc xe ra đường là hai chuyện khác nhau.

Bởi tấm bằng chỉ là một cột mốc. Để thực sự tự tin phía sau vô-lăng, người lái còn cần thời gian làm quen với thực tế, học cách quan sát, phán đoán và giữ bình tĩnh khi mọi thứ không diễn ra như dự tính.

Học để có bằng, nhưng vẫn chưa sẵn sàng ra đường

Ngày nay, học lái xe đã trở thành nhu cầu khá phổ biến với người trẻ. Có người học để phục vụ công việc, có người muốn chủ động hơn trong việc đi lại, cũng có người chuẩn bị trước cho những nhu cầu có thể phát sinh trong cuộc sống.

Nhưng nhiều người chỉ nhận ra khoảng cách giữa “biết lái” và “dám lái” sau khi cầm bằng trên tay.

Trong những buổi học, bên cạnh luôn có giáo viên. Khi học viên chưa biết xử lý, đã có người nhắc giảm tốc, quan sát gương, giữ khoảng cách hay bình tĩnh trước một tình huống khó. Ra đường một mình thì những lời nhắc ấy không còn.

Một chiếc xe phía trước phanh gấp, một xe máy bất ngờ chuyển hướng, một đoạn đường đông hay một ngã tư chưa quen đều có thể khiến người mới cầm lái lúng túng.

Theo Thầy Sang, nhiều học viên không hẳn thiếu kiến thức, mà thiếu cơ hội va chạm với những tình huống thực tế. Khi chưa có đủ trải nghiệm, tâm lý sợ sai rất dễ khiến người lái càng cẩn thận lại càng thiếu tự tin.

Vì thế, học lái không nên chỉ đặt mục tiêu “thi đậu”. Điều quan trọng hơn là người học có được nền tảng đủ chắc để sau khi nhận bằng, họ biết cách bắt đầu và từng bước tự tin hơn khi bước ra đường.

Thầy Phạm Hoàng Sang và cách đưa bài học lái xe ra khỏi giáo trình

Điều dễ nhận thấy ở cách Thầy Sang chia sẻ về nghề là thầy không cố biến kiến thức lái xe thành những bài giảng nặng tính kỹ thuật. Trên mạng xã hội, thầy thường xuất hiện trong những video ngắn với cách nói chuyện gần gũi, đôi khi không ngại “cà khịa” những lỗi mà người mới lái rất dễ mắc phải. Một tình huống tưởng khô khan vì thế trở nên dễ hình dung và dễ nhớ hơn qua những video chia sẻ về lái xe của Thầy Sang.

Nhưng tiếng cười chỉ là cách bắt đầu câu chuyện. Điều quan trọng nằm ở bài học phía sau.

Thay vì đưa ra một danh sách những điều người lái “phải làm”, Thầy Sang thường muốn học viên hiểu điều gì đang diễn ra trên đường và vì sao mình cần lựa chọn như vậy. Quan sát gương không chỉ để hoàn thành một thao tác, mà để biết phía sau mình đang có gì. Giữ khoảng cách không đơn thuần là một quy tắc, mà là tạo cho bản thân thêm thời gian nếu tình huống phía trước thay đổi. Và đôi khi, một cú giảm tốc đúng lúc, một lần nhường đường hay vài giây chờ đợi lại có giá trị hơn việc cố xử lý thật nhanh.

Với cách tiếp cận ấy, người học không chỉ ghi nhớ một thao tác cho từng tình huống cụ thể. Họ dần hình thành thói quen quan sát trước khi hành động, hiểu tình huống trước khi phản ứng và biết cân nhắc thay vì xử lý theo quán tính. Đó cũng là những kỹ năng khó có thể đo bằng một bài thi sát hạch, nhưng lại quyết định rất nhiều đến sự tự tin của một người khi thực sự bước ra đường.

Đằng sau những video hài hước là những bài học được đúc kết qua gần một thập kỷ

Những tình huống được Thầy Sang đưa lên video không đơn thuần để tạo tiếng cười. Phía sau mỗi lỗi lái hay một tình huống “dở khóc dở cười” là những điều thầy đã quan sát và gặp nhiều lần trong quá trình hướng dẫn học viên.

Gần một thập kỷ ngồi ở ghế phụ cho thầy một góc nhìn rất khác về người mới cầm lái. Cùng một thao tác sai nhưng nguyên nhân có thể hoàn toàn khác nhau: người thiếu kỹ năng, người chưa quan sát đủ, người lại biết phải làm gì nhưng bị cuống khi tình huống xảy ra quá nhanh.

Có người quá tập trung nhìn phía trước mà quên quan sát gương. Có người biết cần giảm tốc nhưng chậm đưa ra quyết định. Cũng có người khi gặp tình huống bất ngờ lại mất bình tĩnh dù trước đó đã được hướng dẫn nhiều lần.

Những khác biệt ấy không dễ nhìn thấy nếu chỉ dựa trên giáo trình. Người dạy phải thực sự ngồi bên cạnh, quan sát cách học viên nhìn đường, phản ứng với xe xung quanh và đưa ra quyết định để hiểu họ đang vướng ở đâu.

Bởi vậy, dạy lái cũng không phải câu chuyện áp dụng một công thức cho tất cả. Có người cần được nhắc nhiều hơn về quan sát, có người cần thêm thời gian để quen với tốc độ, và có người trước tiên phải vượt qua nỗi sợ sai.

Với Thầy Sang, những lỗi tưởng như nhỏ ấy lại là chất liệu để hình thành những bài học gần với thực tế. Sau tiếng cười từ một video, điều thầy muốn người học nhớ vẫn là cách quan sát, phán đoán và giữ bình tĩnh khi ngồi sau vô-lăng.

Khi học lái không chỉ là chuyện vượt qua kỳ thi

Thi đậu là một kết quả đáng vui, nhưng với một người học lái, đó chưa phải điểm kết thúc.

Sau ngày nhận bằng, chiếc xe vẫn nằm đó. Những con đường vẫn đông. Những tình huống bất ngờ vẫn xuất hiện. Và lúc này, người lái không còn có giáo viên ngồi bên cạnh để nhắc mình phải làm gì.

Vì vậy, điều đáng quan tâm không chỉ là học viên có vượt qua được kỳ thi hay không, mà là sau quá trình học, họ có thêm bao nhiêu sự chủ động khi ngồi sau vô-lăng.

Đó cũng là điều Thầy Sang hướng đến trong công việc của mình: không phải biến mọi học viên thành những người lái xe hoàn hảo ngay sau một khóa học, mà giúp họ có nền tảng đủ chắc để tiếp tục tích lũy kinh nghiệm và tự tin hơn qua từng chặng đường.

Không còn một người ngồi bên cạnh nhắc từng thao tác. Không còn ai nói khi nào nên giảm tốc, khi nào cần quan sát gương. Chỉ còn người lái, con đường phía trước và những quyết định do chính mình đưa ra.

Đó có lẽ là lúc một tấm bằng thực sự có ý nghĩa, khi người sở hữu nó không chỉ có quyền cầm lái, mà còn đủ tự tin để làm chủ tay lái của mình.