Bộ Công Thương đề xuất bỏ công bố giá cơ sở định kỳ, trao quyền cho doanh nghiệp tự quyết giá bán lẻ xăng dầu theo chi phí thực tế và tín hiệu thị trường.
Tại hội nghị lấy ý kiến dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu ngày 30/9, Bộ Công Thương đã đưa ra đề xuất mang tính bước ngoặt khi bãi bỏ việc công bố giá cơ sở định kỳ vào thứ Năm hàng tuần, chuyển giao toàn bộ quyền định giá bán lẻ cho các doanh nghiệp đầu mối và phân phối. Cơ chế điều hành mới hướng tới mục tiêu phản ánh sát thực tế biến động thị trường thế giới, chấp nhận hiện tượng mỗi cây xăng có một mức giá riêng và có thể điều chỉnh linh hoạt trong ngày tùy thuộc vào chiến lược của từng đơn vị.
Doanh nghiệp tự tính giá bán lẻ dựa trên công thức cấu thành chi phí
Theo nội dung bản dự thảo thứ 14, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối ngoài hệ thống sẽ được quyền chủ động ấn định giá bán lẻ ra thị trường, sau đó tiến hành kê khai và kết nối dữ liệu trực tuyến với cơ quan quản lý. Riêng đối với các nhà phân phối nằm trong hệ thống của một đầu mối, mức giá bán lẻ quy định không được vượt quá mức giá do đơn vị cấp hàng công bố.
Công thức xác định giá bán của doanh nghiệp gồm các yếu tố cấu thành: giá mua vào, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận kỳ vọng và thuế. Trong đó, giá mua, chi phí tạo nguồn và lợi nhuận do doanh nghiệp hoàn toàn tự tính toán dựa trên sổ sách thực tế. Chi phí kinh doanh định mức vẫn do Bộ Công Thương quản lý và công bố mốc khởi điểm, sau đó doanh nghiệp tự điều chỉnh hàng năm theo chỉ số biến động CPI. Định kỳ 3 năm một lần, cơ quan quản lý sẽ rà soát lại định mức này dựa trên báo cáo kiểm toán độc lập của doanh nghiệp.
Thay đổi thói quen tiêu dùng và tái cấu trúc mức chiết khấu bán lẻ
Quy định mới được đánh giá sẽ làm thay đổi căn bản hành vi mua sắm của người dân khi thị trường không còn một mức giá bán đồng loạt trên toàn quốc. Người tiêu dùng sẽ có thêm sự so sánh và lựa chọn giữa các thương hiệu bán lẻ khác nhau. Các đơn vị tối ưu hóa được chi phí vận hành, quản trị nguồn hàng tốt có thể giảm giá bán để thu hút khách hàng, dù điều này cũng tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện chênh lệch giá lớn tại các khu vực vùng sâu, vùng xa nơi mạng lưới bán lẻ còn thưa thớt.
Bên cạnh đó, việc trao quyền định giá giúp gỡ nút thắt về mức chiết khấu trong chuỗi phân phối. Trước đây, nhiều cửa hàng bán lẻ phản ánh tình trạng chiết khấu về mức 0 đồng gây thua lỗ kéo dài. Khi doanh nghiệp đầu mối tự chủ giá bán, mức chiết khấu cho đại lý sẽ trở thành bài toán thỏa thuận thương mại nội bộ của từng hệ thống kinh doanh, tạo không gian để các bên tự phân bổ chi phí và lợi nhuận hợp lý theo cung cầu.
Công cụ bình ổn giá của Nhà nước khi thị trường biến động mạnh
Mặc dù trao quyền tự chủ giá cho thị trường, Nhà nước không rút hoàn toàn khỏi công tác quản lý do xăng dầu là mặt hàng chiến lược gắn liền với an ninh năng lượng quốc gia. Dự thảo quy định cơ chế can thiệp bình ổn giá sẽ được kích hoạt khi thị trường ghi nhận giá tăng hoặc giảm liên tục từ 1 đến 4 tuần, hoặc mức biến động cộng dồn đạt từ 15 đến 20% trở lên trong thời gian ngắn gây ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội.
Khi xuất hiện các ngưỡng biến động trên, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính trình Chính phủ quyết định biện pháp và thời gian can thiệp cụ thể. Các công cụ quản lý dự kiến áp dụng gồm điều tiết hạn mức tổng nguồn tối thiểu, xuất cấp dự trữ lưu thông hoặc dự trữ quốc gia, điều chỉnh thuế, sử dụng Quỹ bình ổn giá nếu có, hoặc trực tiếp áp giá điều hành trong thời hạn nhất định.
Ý kiến từ doanh nghiệp đầu mối về điều kiện kích hoạt can thiệp
Tham gia đóng góp ý kiến tại hội nghị, đại diện Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đã đề nghị cơ quan soạn thảo cần làm rõ ràng hơn tiêu chí và điều kiện kích hoạt cơ chế bình ổn giá. Phía doanh nghiệp nhấn mạnh cần lượng hóa cụ thể ngưỡng biến động từ 15 đến 20% được áp dụng căn cứ trên những chỉ số nào để tránh gây ra sự thiếu thống nhất hoặc tranh cãi trong quá trình thực thi thực tế.
Ghi nhận các ý kiến đóng góp từ phía doanh nghiệp và chuyên gia, lãnh đạo Bộ Công Thương khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục đánh giá toàn diện các tác động đối với thị trường và người tiêu dùng, từ đó hoàn thiện khung pháp lý chặt chẽ trước khi trình Chính phủ ban hành chính thức.