TP.HCM dự kiến thí điểm vùng phát thải thấp tại khu trung tâm và Thủ Thiêm từ năm 2028, kiểm soát phương tiện theo chuẩn khí thải và hỗ trợ chuyển đổi xanh.
Ủy ban nhân dân TP.HCM vừa hoàn thiện dự thảo nghị quyết về lộ trình chuyển đổi giao thông xanh và thiết lập vùng phát thải thấp để chuẩn bị trình Hội đồng nhân dân thành phố trong kỳ họp sắp tới. Đề án đưa ra các biện pháp kiểm soát chặt chẽ phương tiện cơ giới ra vào khu vực lõi đô thị dựa trên các cấp độ tiêu chuẩn khí thải quốc gia. Đối với những phương tiện chưa đáp ứng ngưỡng phát thải theo quy định, cơ quan quản lý dự kiến áp dụng khung giờ hạn chế lưu thông, nhằm mục tiêu giảm thiểu ô nhiễm không khí và từng bước chuyển đổi phương tiện giao thông đường bộ sang năng lượng sạch.
Phạm vi không gian thí điểm và lộ trình mở rộng sau năm 2030
Theo kế hoạch giai đoạn một, vùng phát thải thấp sẽ bắt đầu thí điểm từ đầu năm 2028 đến hết năm 2029 trên phạm vi khu trung tâm hiện hữu rộng khoảng 930 ha cùng toàn bộ khu đô thị mới Thủ Thiêm, tạo nên tổng diện tích kiểm soát khoảng 15,6 km². Bước sang năm 2030, phạm vi này được tính toán mở rộng tới toàn bộ khu vực nằm bên trong đường Vành đai 2.
Song song với khu vực đô thị trung tâm, lộ trình sinh thái còn áp dụng tại các địa bàn ven biển và hải đảo. Từ năm 2028, khu vực Côn Đảo và xã đảo Thạnh An dự kiến áp dụng quy chế vùng hạn chế phát thải nghiêm ngặt. Đến năm 2030, các xã Bình Khánh, An Thới Đông cùng huyện Cần Giờ sẽ tiếp tục triển khai mô hình hạn chế phát thải nhằm bảo vệ cảnh quan và chất lượng môi trường sinh thái.
Khung tiêu chuẩn khí thải và quy định hạn chế giờ lưu thông
Ngay từ đầu năm 2028, nhóm phương tiện thương mại bao gồm xe taxi, xe hợp đồng dưới 9 chỗ và xe tải chở hàng có tải trọng đến 1 tấn khi di chuyển vào vùng phát thải thấp bắt buộc phải đạt tiêu chuẩn khí thải Mức 5. Nhóm xe hợp đồng từ 9 chỗ trở lên và xe khách tuyến cố định phải đạt tiêu chuẩn Mức 4, trong khi xe ba gác thu gom rác dân sinh được yêu cầu chuyển đổi hoàn toàn sang năng lượng sạch.
Đến năm 2032, phạm vi kiểm soát mở rộng sang nhóm phương tiện sở hữu cá nhân, yêu cầu ô tô cá nhân đạt chuẩn phát thải Mức 5, còn xe máy của cá nhân và tổ chức không kinh doanh vận tải phải đạt Mức 4. Những phương tiện không đáp ứng đủ tiêu chuẩn khí thải theo quy định có thể chỉ được phép lưu thông vào vùng lõi này trong khung giờ từ 22h đêm đến 6h sáng hôm sau. Để bảo đảm trật tự vận hành trong giai đoạn đầu, hệ thống biển báo hướng dẫn, camera quét nhận diện biển số tự động và cơ sở dữ liệu đăng kiểm phương tiện sẽ được tích hợp để thực hiện công tác giám sát, xác minh, tuyên truyền và phát cảnh báo tới chủ xe.
Lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh toàn diện đến năm 2045
Bên cạnh việc áp chuẩn khí thải cho xe lưu thông, dự thảo đặt ra các mốc thời gian chuyển đổi cụ thể đối với đội ngũ phương tiện công cộng và xe công vụ. Từ năm 2027, xe buýt nội tỉnh cùng các dòng ô tô phục vụ cơ quan nhà nước khi mua sắm mới hoặc tới chu kỳ thanh lý thay thế bắt buộc phải dùng năng lượng sạch. Đến năm 2030, toàn bộ taxi và lực lượng xe công nghệ hai bánh đều phải hoàn tất chuyển đổi phương tiện xanh.
Mục tiêu dài hạn xác định đến năm 2040, mọi phương tiện hoạt động trong vùng phát thải thấp đều phải là phương tiện sử dụng năng lượng sạch. Đến năm 2045, quy định sử dụng năng lượng sạch sẽ chính thức bao phủ toàn bộ phương tiện lưu thông trên toàn địa bàn TP.HCM, bao gồm cả các dòng xe chuyên dùng đặc thù.
Chính sách trợ cấp tài chính cho người dân
Để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp thích ứng với lộ trình thắt chặt phát thải, dự thảo đề xuất sử dụng nguồn vốn từ ngân sách thành phố để trợ cấp một phần chi phí mua phương tiện và giảm lệ phí đăng ký xe sử dụng năng lượng sạch. Các đối tượng được ưu tiên tiếp cận gói hỗ trợ an sinh này bao gồm hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, những người sử dụng xe gắn máy và ô tô làm phương kế sinh nhai chính, cùng cộng đồng dân cư sinh sống tại các khu vực thuộc diện phải chuyển đổi phương tiện sớm.
Việc thiết lập vùng phát thải thấp và siết giờ lưu thông của xe chưa đạt chuẩn được đánh giá là bước ngoặt đối với hạ tầng giao thông đô thị lớn nhất cả nước. Mặc dù chính sách đem lại kỳ vọng cải thiện chất lượng môi trường không khí, tính khả thi của lộ trình sẽ phụ thuộc lớn vào mức độ phủ sóng của hạ tầng trạm sạc điện, năng lực đáp ứng của giao thông công cộng và tốc độ phân bổ các nguồn kinh phí hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện.