Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đối mặt với một vụ kiện mới nhằm phản đối việc ông viện dẫn một đạo luật có từ thời Đại suy thoái để áp thuế 50% lên nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Canada.
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Aaron Schwartz | Getty Images
Đơn kiện được nộp trong ngày 20/10, phản đối quyết định của ông Trump sử dụng Điều 338 trong Đạo luật Thuế quan năm 1930 để áp mức thuế cao đối với nhiều sản phẩm Canada, từ gậy khúc côn cầu, rượu vang, mật ong đến tóc giả. Hồi tháng 7/2026, ông Trump đưa ra biện pháp này với lý do Ottawa có hành vi phân biệt đối xử trong thương mại. Đây là lần đầu tiên đạo luật đã tồn tại 96 năm được sử dụng để áp thuế.
“Điều 338 là tàn dư của chính sách thuế quan dựa trên trả đũa” và đã “mặc nhiên bị bãi bỏ” bởi các đạo luật ban hành sau đó, đơn kiện dân sự nộp lên Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ nêu rõ.
Nguyên đơn là Gellert Global Group, doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm có trụ sở tại bang New Jersey. Công ty cho biết các sản phẩm phô mai nhập khẩu của mình thuộc diện chịu thuế theo Điều 338. Đơn kiện đề nghị tòa án tuyên bố các mức thuế này là bất hợp pháp, ngăn chính quyền thực thi và yêu cầu chính quyền Tổng thống Donald Trump hoàn trả toàn bộ số thuế đã thu, kèm lãi.
Gellert Global được đại diện bởi Liberty Justice Center, tổ chức pháp lý từng giành thắng lợi quan trọng trong nỗ lực phản đối chương trình nghị sự thương mại của ông Trump khi thách thức thành công các mức thuế đối ứng.
Hồi tháng 2/2026, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ các mức thuế này. Chính quyền hiện đang tiến hành hoàn trả khoản tiền ước tính 166 tỷ USD mà chính phủ liên bang đã thu từ các nhà nhập khẩu thông qua thuế đối ứng.
Liberty Justice Center hiện cũng tham gia hai vụ kiện khác, trong đó cáo buộc chính quyền ông Trump lạm dụng luật pháp để áp đặt các mức thuế trên diện rộng.
“Vụ kiện này không nhằm vào Tổng thống, mà nhằm vào chức vụ Tổng thống”, bà Sara Albrecht, Giám đốc điều hành Liberty Justice Center, tuyên bố trong ngày 20/10 khi công bố vụ kiện của Gellert Global. “Không Tổng thống nào nên có quyền lấy một đạo luật đã bị bỏ quên trong ngăn kéo để áp thuế quan hoặc lệnh cấm nhập khẩu trên diện rộng mà không chịu những giới hạn do Quốc hội đặt ra”.
Ngày 20/07, ông Trump ký ba tuyên bố của Tổng thống nhằm áp thuế theo Điều 338 đối với các nhóm hàng nhập khẩu khác nhau từ Canada, với lý do nước này đối xử không công bằng với Mỹ trong các lĩnh vực ô tô, đồ uống có cồn và sữa.
Các mức thuế có hiệu lực từ ngày 22/08, sau khi nỗ lực đàm phán thương mại vào phút chót giữa các quan chức Mỹ và Canada tại Washington đổ vỡ. Canada sau đó đáp trả bằng các mức thuế tương ứng đối với hàng hóa Mỹ, theo nguyên tắc “tương ứng về giá trị”.
Đơn kiện ngày 20/10 lập luận rằng ngay cả khi đạo luật thuế quan năm 1930 được công nhận là hợp pháp, chính quyền ông Trump vẫn không đáp ứng các điều kiện mà luật quy định khi áp thuế lên hàng hóa Canada.
Theo đơn kiện, Điều 338 chỉ cho phép áp thuế sau khi có kết luận dựa trên thực tế rằng một quốc gia nước ngoài đang áp đặt các khoản phí hoặc hạn chế thương mại bất hợp lý, không bình đẳng đối với hàng hóa Mỹ, hoặc các quy định hải quan của nước đó gây bất lợi một cách không công bằng cho Mỹ.
“Ngay cả trong trường hợp đó, Tổng thống cũng chỉ được áp dụng mức thuế mà ông xác định là cần thiết để bù đắp gánh nặng hoặc bất lợi nói trên”, đơn kiện nêu rõ.
Tuy nhiên, đơn kiện cho rằng những hành động của Canada được ông Trump viện dẫn làm căn cứ áp thuế không cho thấy nước này đối xử bất lợi với hàng hóa Mỹ so với hàng hóa từ các quốc gia khác.
Hai trong số các hành động này là biện pháp Canada đáp trả chính sách thuế quan của ông Trump, bao gồm cả những mức thuế sau đó bị Tòa án Tối cao tuyên là bất hợp pháp. Theo đơn kiện, hành động trả đũa không đồng nghĩa với hành vi phân biệt đối xử.
Một vấn đề khác liên quan đến các điều khoản nhập khẩu sữa được đàm phán trong Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA). Đơn kiện cho rằng các điều khoản này “tạo điều kiện để phô mai Mỹ tiếp cận thị trường Canada thuận lợi hơn so với phô mai từ phần lớn các quốc gia khác trên thế giới”.
Theo đơn kiện, Gellert Global có doanh thu hàng năm hơn 1.7 tỷ USD. Trong năm 2025, công ty nhập khẩu 71 triệu USD phô mai từ Canada, bao gồm các loại làm từ sữa cừu và sữa dê, mascarpone, brie, camembert và Gorgonzola - một loại phô mai lai.
Gellert cho biết trước đây công ty không phải chịu thuế đối với phô mai nhập khẩu từ Canada theo USMCA. Tuy nhiên, hồi tháng 7/2026, chính quyền ông Trump tuyên bố sẽ không gia hạn hiệp định thương mại này thêm một nhiệm kỳ 16 năm.
Theo đơn kiện, hiện Gellert phải chịu mức thuế 50% tính trên giá trị khai báo của phô mai nhập khẩu từ Canada, tương đương chi phí ước tính 40 triệu USD mỗi năm.
Công ty dự kiến tự gánh khoản chi phí này đến hết năm nay, nhưng cho rằng tình trạng đó không thể kéo dài về lâu dài.
“Nếu các mức thuế tiếp tục được duy trì, Gellert sẽ buộc phải tăng giá bán sản phẩm. Điều này có thể khiến doanh số sụt giảm, làm suy yếu lòng trung thành của khách hàng, gia tăng nguy cơ mất vị trí trưng bày sản phẩm do chi phí cao hơn và gây gián đoạn chuỗi cung ứng khi các nhà sản xuất thu hẹp hoạt động hoặc ngừng kinh doanh vì chi phí gia tăng”, trích từ đơn kiện.