Dự thảo quy chuẩn mới đề xuất bắt buộc ô tô thuần điện phải trang bị hệ thống âm thanh cảnh báo AVAS khi chạy dưới 20 km/h hoặc lùi xe nhằm bảo đảm an toàn.
Cục Đăng kiểm Việt Nam đang tiến hành lấy ý kiến cho dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe ô tô, văn bản dự kiến sẽ thay thế cho QCVN 09:2024/BGTVT. Điểm điều chỉnh đáng chú ý nhất trong lần sửa đổi này là đề xuất bắt buộc trang bị hệ thống cảnh báo bằng âm thanh dành cho phương tiện giao thông có độ ồn thấp (AVAS) đối với ô tô thuần điện chạy pin (BEV hoặc PEV). Động thái này nhằm khắc phục đặc tính vận hành êm ái vốn có của động cơ điện, vốn tiềm ẩn nguy cơ va chạm đối với người đi bộ và người tham gia giao thông trong khu vực đô thị.
Nguyên lý kích hoạt tự động và quy định dải tốc độ vận hành
Theo nội dung dự thảo quy chuẩn, hệ thống AVAS - Acoustic Vehicle Alerting System bắt buộc phải tự động kích hoạt phát âm thanh cảnh báo khi phương tiện di chuyển ở dải tốc độ dưới 20 km/h hoặc trong quá trình lùi xe. Trong trường hợp ô tô đã có sẵn hệ thống âm thanh cảnh báo lùi độc lập, chức năng phát âm của AVAS khi lùi xe sẽ không cần thiết lập thêm.
Mỗi khi người lái khởi động xe, hệ thống AVAS phải được mặc định đưa về trạng thái kích hoạt sẵn. Nhà sản xuất có thể bố trí nút bấm hoặc công tắc điều khiển ở vị trí thuận tiện để tài xế can thiệp tạm thời vào chế độ hoạt động. Mức âm lượng cảnh báo được phép giảm dần tương ứng theo thời gian vận hành khi tốc độ xe tăng lên. Đối với các dòng ô tô con điện hóa thuộc nhóm M1 nếu có lắp đặt AVAS, hệ thống này chỉ được phép kích hoạt khi xe đang hoạt động ở chế độ thuần điện hoàn toàn.
Tiêu chuẩn khắt khe về dải âm và danh mục âm thanh bị cấm sử dụng
Dự thảo quy chuẩn mới đặt ra các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt nhằm tránh tình trạng ô nhiễm tiếng ồn hoặc gây hoang mang trong cộng đồng. Âm thanh do AVAS tạo ra phải mang tính liên tục, có khả năng đồng bộ theo sự thay đổi vận tốc để biểu thị rõ hành vi di chuyển của xe cho người đi bộ, người đi xe đạp và người khiếm thị nhận biết. Đồng thời, dự thảo cũng đưa ra phương pháp đo đạc chuẩn hóa đối với quy trình kiểm định kỹ thuật xe xuất xưởng mới.
Cơ quan quản lý nghiêm cấm việc cài đặt các dạng âm thanh có thể gây hiểu lầm với tín hiệu ưu tiên hoặc tín hiệu an toàn khác. Danh mục âm thanh không được chấp thuận bao gồm: tiếng còi xe, chuông rung, còi báo động của xe ưu tiên; các tín hiệu cảnh báo khẩn cấp như báo cháy, báo trộm, báo khói; âm thanh phát ngắt quãng; âm thanh có tính nhạc điệu; âm thanh mô phỏng tiếng kêu của động vật, côn trùng; cũng như bất kỳ dạng âm sắc nào gây nhầm lẫn về phân loại phương tiện, hướng chuyển động hay trạng thái vận hành của ô tô.
Tính khả thi nhập khẩu và lộ trình chuẩn hóa an toàn quốc tế
Quy định về AVAS thực tế từng xuất hiện trong QCVN 09:2024/BGTVT nhưng chỉ dừng lại ở tính chất khuyến khích, tự chọn. Trước đây, việc áp dụng bắt buộc gặp trở ngại do thị trường châu Âu hay Nhật Bản chỉ coi đây là gói tùy chọn, dễ gây khó khăn cho hoạt động thông quan ô tô nhập khẩu. Tuy nhiên, đến nay Liên minh châu Âu đã chính thức chuẩn hóa bắt buộc trang bị AVAS trên ô tô điện, khiến nguồn xe nhập khẩu vào Việt Nam hầu hết đều đã có sẵn tính năng này, tạo điều kiện thuận lợi để cơ quan chức năng chính thức luật hóa mà không gây xáo trộn thị trường.
Cục Đăng kiểm Việt Nam nhấn mạnh các tình huống xe điện chạy chậm tiếp cận khu vực bãi đỗ, điểm đón trả khách hay các tuyến phố nội đô tiềm ẩn rủi ro rất lớn do người đi đường không nghe thấy tiếng máy cơ học. Chi phí phát sinh nếu có chỉ nằm ở cụm loa phát âm, bộ điều khiển, dây dẫn và công tác chứng nhận kiểu loại đối với các mẫu xe chưa trang bị, hoàn toàn không phát sinh thêm chi phí đối với các mẫu xe đã tích hợp sẵn AVAS hợp chuẩn.
Cân bằng giữa mục tiêu an toàn giao thông và kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn
Việc áp đặt bắt buộc AVAS đối với riêng ô tô thuần điện là bước đi thực chất nhằm bảo vệ nhóm người tham gia giao thông yếu thế, đặc biệt là người già, trẻ nhỏ và người suy giảm thị lực trong môi trường giao thông đô thị đông đúc.
Việc cơ quan quản lý đưa ra khung quy chuẩn âm lượng cùng phương pháp đo kiểm định lượng giúp kiểm soát tốt rủi ro doanh nghiệp cài đặt âm thanh tùy tiện hoặc phát âm quá lớn. Quy chuẩn mới được kỳ vọng sẽ thiết lập môi trường giao thông văn minh, bảo đảm tối đa an toàn tính mạng cho người đi bộ mà vẫn giữ gìn được lợi thế giảm thiểu ô nhiễm tiếng ồn của làn sóng xe điện hóa.